As a ‘force for good’, what could and should Global Britain do to help defend civic space around the world?

Article by Iva Dobichina, Poonam Joshi, Sarah Green and James Savage

October 19, 2021

As a ‘force for good’, what could and should Global Britain do to help defend civic space around the world?

The UK Government’s stated commitment to open societies is unequivocal. In the wide-ranging Integrated Review of Security, Defence, Development and Foreign Policy published in March this year, open societies are lauded as both a moral end in themselves, and the best means to achieve human prosperity and security.^[1] Open societies are mentioned repeatedly in the Review and cut across each of the Government’s four high level objectives in this area for the next decade, alongside human rights and an international rules-based system. In the combined Foreign, Commonwealth and Development Office (FCDO) the Government has created an Open Societies and Human Rights (OSHR) Directorate that will support civil society, democratic governance, human rights, and the rule of law. This is extremely welcome in the context of the well documented increase in authoritarianism and autocratic government around the world (an estimated 68 per cent of the world’s population live in autocracies), and a decrease in the number of democratic states over the past 15 years or so.^[2]

Many readers would infer from this a concomitant commitment to defending civic space – the place, physical, virtual, and legal, where people exercise their rights to freedom of association, expression, and peaceful assembly, and the engine room of any free and open society. But a pledge to proactively defend civic space and the people in it is not as forthrightly made in the Integrated Review, which in fact sets out policy which could either promote or further harm civic space around the world. Setting up a ‘Civil Society and Civic Space’ department within the OSHR Directorate is potentially a good start, but can only help deliver the UK Government’s commitments to open societies if it has an ambitious strategy with the necessary resources and political championing from the Foreign Secretary to ensure it reaches beyond its departmental silo to positively influence policy and action across government in the realms of trade, development, security, and defence.

Civic space is under attack on every continent. From the criminalisation of peaceful protest, to measures restricting freedom of expression (censorship, internet shutdowns, surveillance and attacks on journalists and academics), and administrative harassment through restrictive NGO laws (making registration and financing of NGOs difficult), and the smearing and harassment, attacks and killings of activists has become routine.[3] This is stifling individuals, movements, non-profit organisations and donors, and it is hampering the innovation which comes from the civic realm, and which would create the solutions to local and global problems that we all desperately need. It is affecting people working on every critical social issue – from climate change and environmental justice to the rights of racial, ethnic, religious minorities, women’s and LGBTI rights, to economic equality and public health. Counter-terrorism is notably often cited as justification for this repression, but it is clear that governments are exceeding proportionate responses to terrorism risks and curtailing critical freedoms.

Those like the UK who maintain that openness is a strength and a necessary condition for good governance and human prosperity, and an antidote to authoritarianism, must more consistently raise the profile of this problem, and push hard for a reversal of the clampdown.

As the Integrated Review’s new policy direction unfurls, and the UK’s leaders, diplomats, trade negotiators and key representatives set out the UK stall, we recommend an additional headline commitment to defending and expanding civic space, and action to back this up at home and overseas. If it is serious about advancing the cause of openness and democracy over the coming decade, the UK should:

In bilateral relations and multilateral fora, press governments to respect the rights and civic freedoms of human rights defenders and other civil society actors, and model this commitment by providing flexible and sustainable funding and emergency protection for those who need it;
Establish politically smart, adaptable, longer term programmes to foster more sustainable and resilient civic space environments, with broad levels of support across societies (including the domestic private and philanthropic sectors) and government institutions;
Use and expand its new ‘Magnitsky-style’ sanctions regime to ensure rapid, coordinated and targeted sanctions against high level officials involved in orchestrating gross human rights violations of fundamental civic freedoms;
Champion safeguards for civic space in the UN Global Counter Terrorism Strategy and ensure existing and emerging norms on countering terrorist financing, content moderation and travel surveillance are not used to restrict freedoms of association, expression and movement;^[4]
Use multilateral fora – including the Open Government Partnership Summit and the Summit of Democracies to impose obligations on all states to switch pandemic response away from the use of emergency security powers and reset it squarely around public health;
Work multilaterally and in collaboration with civil society to put human rights and civic space considerations at the centre of cybersecurity policy development. The UK should also ensure transparency of such policy development so that it is available for public scrutiny; and
Ensure trade and investment in new science and technology adhere to the most stringent of human rights safeguards. When any new technology with offensive, surveillance or mass data capture capability is under consideration, there must be meaningful practice of consultation with human rights experts and assessment of risk of harm.

Why is civic space under siege and what are the long-term implications?

There are attacks on the right to assemble and protest, and on free expression both on and offline, on every continent. In Thailand scores of democracy protestors have been arrested this year after also being attacked with rubber bullets, while in Nigeria #EndSARS activists have been harassed, arrested and put under surveillance. After the Black Lives Matter protests following the murder of George Floyd in the USA last year, around 20 state legislatures responded by considering laws restricting the right to protest. In Hungary and Poland, LGBTQI Pride protestors have been singled out by their governments as a threat to the moral order.

Over the last decade governments in every region have passed new anti-NGO laws, sometimes copied from one another, which impose onerous registration requirements, and give authorities powers to monitor and interfere in the work of human rights defenders and civil society organisations, and restrict access to international funding. Amnesty International found that, between 2016 and 2018 alone, almost 40 such laws were proposed and passed.^[5] Over the past year new laws have been passed in Guatemala, Nicaragua, Turkey, and Libya, while existing restrictive NGO laws have been tightened in Russia (including adding journalists to the register of foreign agents) and India (severely limiting the NGOs’ ability to access vital funds from overseas donors).[6]

Over the last 18 months governments have used the COVID pandemic to justify increased repression and bring in new laws and measures affecting freedom of expression, privacy and limiting assembly, such that the UN Secretary General was moved to sound the alarm on countries using COVID emergency laws as a pretext to crush dissent and curb freedoms. He has called for a return to universal human rights as the starting point for the pandemic response.^[7]

What is driving this?

Last year the Funders Initiative for Civil Society published an investigation of the trends and drivers of this crackdown on civic space, talking to more than 150 civil society representatives across the world. It found that the constriction has indeed been severe over the last 20 years, and that while its causes are complex, and intertwined with the inequalities and exploitation perpetuated by concentrated economic power and populist movements, it is the abuse of counter-terrorism laws, policies and ‘temporary’ emergency measures that is the dominant driver of closing civic space.^[8] Since 9/11 in particular, governments have stepped up the claim that they need to restrict rights to assemble, to organise and to protest in order to keep us safe. UN Security Council resolutions and a now sprawling UN Office for Counter-Terrorism set in motion a template for curbs on protest and free expression, pre-emptive surveillance, travel watchlists, funding controls and a ‘security-justifies-almost-anything’ narrative, which have led some to say counter-terrorism is now effectively the UN’s informal but well-funded fourth pillar, alongside peace and security, human rights and development.^[9]

States must act to keep citizens safe, but the creep of using exceptional counter-terrorism measures on a routine basis now sees progressive activists regularly termed ‘extremists’, and essential work on climate, women’s rights, human rights, democracy, racial justice, freedom of religion/belief and migration and land rights made much more difficult. In Hong Kong it is ‘national security’ which is cited when democracy activists are arrested and imprisoned, while in Myanmar counter-terrorism laws have recently been used to prosecute journalists. Egypt has so frequently used anti-terrorism laws to harass and prosecute human rights defenders and journalists that the UN Special Rapporteur on the situation of human rights defenders this year singled the country out for clear misuse of anti-terrorism laws to criminalise civil society and appealed for an immediate halt.[10] A high-profile Saudi women’s rights defender was imprisoned when she challenged the country’s strict guardianship laws and the state used anti-terror laws against her, accusing her of ‘pursuing a foreign agenda’.[11] In India, activists fighting the draconian anti-Muslim citizenship laws have been arrested and imprisoned using counter-terror laws.[12] Governments are increasingly citing counter-terrorism as justification for cracking down on civic space and their opponents.

As we mark 20 years since the horrific 9/11 attacks and the loss of thousands of lives which ensued, there is considerable reflection on whether the policies and action pursued since have kept us all safe. The UN Special Rapporteur on the promotion and protection of human rights and fundamental freedoms while countering terrorism found, in a comprehensive 2019 report, that measures introduced to prevent terrorism and violent extremism (including funding restrictions, travel surveillance, content moderation, protest bans) are in practice primarily being used to criminalise activism and dissent.[13] States that purport to be stalwart guardians of human rights have failed to uphold adequate rights protections in the international counter-terrorism agenda, allowing it instead to be co-opted and funded by authoritarian states, such as Qatar and Saudi Arabia.[14]

The UK Government’s Integrated Review acknowledges increasing authoritarianism and says political and economic power are set to be more contested this decade, with increasing complexity and a shift to multi-polarity as the world and its stumbling governance gets to grips with the climate crisis, managing pandemics, persistent conflict, humanitarian disasters and poverty. It assesses the UK’s prospects as based on its relatively large economy, its place at key tables including the UN, and being a ‘soft power superpower’. If the UK is to be a ‘force for good’ in the world, it must be prepared to champion civil society and unfettered civic space at these tables and make the case for reversing the measures which have harmed civic space and which threaten openness and shared prosperity for us all.

Where is UK policy in tune with protecting civic space, and where might UK policy lead to harm?

The Integrated Review includes a comprehensive setting out of the geopolitical context in which new UK foreign, defence, security, and development policy will be developed. These include, of course, complex, meta-level challenges that no single state could ever solve alone. This is where the critical bridge to protection of civic space needs to be made. It is the people in open and free civic space that will generate many of the ideas and action we need to tackle these problems, but they cannot do that when they are harassed and under siege.

There is commitment in the Integrated Review to long-term UK work to protect human rights, the rule of law and implicitly civic space. The UK Government’s initiation and high-level championing of the Global Media Defence Fund, recognising the targeting of journalists and offering both individual casework support as well as pushing for better legal protection of journalists in the first place, is very welcome. Civil society cannot thrive while those who would report impartially and hold power to account are threatened for doing so. It is worrying that one of the first tests of this policy however, ensuring Afghan journalists who had worked with UK media outlets were among those prioritised for help to leave when the Taliban took over, saw hesitation and delay.

Equally, the UK’s adoption of its new independent ‘Magnitsky-style’ sanctions regime for putting travel bans and asset freezes on those who commit human rights violations indicates a willingness to challenge those who do harm, even when there may be diplomatic and other costs for the UK. But it currently stops short of providing protection to those targeted for exercising their civic freedoms. People standing up for democracy and basic rule of law are routinely attacked by several of the UK’s strategic security and trade partners including India, Kenya, Uganda and Saudi Arabia to name only a few. In line with developments in some G7 countries, the UK could use and expand its regime to ensure rapid, coordinated and targeted sanctions against high level officials involved in orchestrating gross human rights violations of fundamental freedoms of association and assembly, expression and information, and participation.

Similarly, in order to succeed when promoting openness internationally, the UK needs to have its own house in order. Laws and policies that undermine civic space, such as the Police, Crime, Sentencing and Courts Bill, which threatens to not only restrict but criminalise the right to protest, can easily be cited by governments overseas telling the UK not to interfere in their activities. The current proposals to weaken judicial review, not to mention the terrible accompanying political rhetoric demonising human rights lawyers, need urgent reconsideration. And, as forces across the UK pilot facial recognition technologies, and transport hubs and shopping centres are scanning millions of people’s faces without consent, the UK could demonstrate its leadership on privacy by introducing an immediate ban on police and private company use of facial recognition in areas open to the public. For the same reasons, the proposals to limit the reach and authority of the Information Commissioner precisely at the moment the UK moves away from the gold standard European data protection regulations should also be re-examined. As a first step the UK could demonstrate its commitment to civic space at home by requesting the OECD’s Observatory of Civic Space to conduct a Civic Space Scan of the UK (as Finland has recently done) that will benchmark the status of domestic civic space and offer expert guidance on ways to strengthen existing frameworks and practices.[15]

The Integrated Review sets out the UK’s welcome commitment to ‘active diplomacy’, ‘maximising the UK’s convening power’ and its intent to seek election to new multilateral fora that will ‘shape the international order.’ There is huge potential to be a ‘force for good’ here. As a Security Council member, the UK is very well positioned to substantially influence the UN’s counter-terrorism agenda, and should seize the opportunity to ensure public security frameworks have proper clarity of scope (including through clear and narrow definitions of terrorism and extremism), and that civil society groups are included in counter-terrorism policy development. Concrete action might also include pushing for stronger safeguards for civic space and civil society in the UN Global Counter Terrorism Strategy and future UN resolutions regarding civic space; support for a clear compendium of all COVID-related emergency measures, with a scheme to review these and set dates for their repeal; pushing for the creation of an independent human rights impacts monitoring mechanism and indicating that further funding to the UN Office of Counter Terrorism conditional on this; and action to reset the international ‘countering-terrorism financing’ controls which have had the unintended consequence of removing civil society’s access to critical funds.[16]

The Integrated Review underscores the UK’s commitment to leadership in development of international cybersecurity and internet governance frameworks, aligned with freedom of expression, freedom of assembly and association, access to information and privacy. Such a commitment is welcome as it is critical to safeguarding meaningful civic space around the world. The tremendous power of new and emerging information technologies means that as well as promising huge social and economic benefits, they are also very attractive to those who would use them to monitor and restrict democratic activities. As part of its commitment to openness the UK should advocate for rights respecting policy and governance in this area, and the deterrence of trade in ‘dual use’ technologies that may do harm – perhaps even joining the call for a moratorium on the export of surveillance technologies that can be used against human rights defenders and other members of civil society.[17] Similarly the UK’s policy on and conduct of trade negotiations needs to be coherent with the commitment to open societies and protecting civic space, meaning privacy standards and data protection must not be on the bargaining table.

How might the UK use its resources to meet its commitments to supporting open societies?

To make scarce resources work harder, the UK could combine innovation and collaboration with like-minded donors from public and private funding communities through strengthening existing and forming new pooled funds that support networks and coalitions addressing three essential pillars of an enabling environment for civil society. Firstly, with continuous waves of peaceful demonstrations occurring worldwide, existing legal defence and protection groups and mechanisms are overwhelmed, struggling to mobilise sufficient resources to provide quality assistance to detained activists. There is a specific opportunity for the UK to pool donor funds to resource a new global network of national, regional, and international organisations, coordinated by CIVICUS, to defend the right to protest and dissent on and offline. Secondly, with the increase of large-scale crises such as the ones in Belarus, Myanmar and increasing risks in Afghanistan, the existing international human rights defenders’ protection mechanisms supported by bilateral and multilateral agencies (such as Lifeline: Embattled CSO Fund and ProtectDefenders.eu), and several excellent regional funds (including in the UK’s priority geographies of the Indo-Pacific and Sub-Saharan Africa) are struggling with capacity and resourcing. The UK should increase its contributions to those mechanisms and design a common strategy to increase the efficiency in delivering assistance to activists at risk. Thirdly, if the UK wants to effectively tackle the drivers and enablers of authoritarianism and closing civic space, especially with regard to the rights implications of emerging counter-terrorism and cybersecurity frameworks, it could consider contributing to a new, ground-breaking Global Initiative on Civic Space and Security supported by our organisations that will facilitate flexible and aligned collaboration among donors, civil society and other partners (such as from the tech and creative arts sectors).

How the UK funds this work is also important, especially given the signal in the Integrated Review to evolve the UK’s offer ‘using a variety of funding models’ and considering the reckoning the FCDO has to make with decolonising aid, increasing diversity and inclusivity, and shifting power toward a more ‘locally-led’ approach to rights-based development. The FCDO could model how to fund civil society advancing open societies and civic space in two ways: (1) by ensuring it funds in line with the G7 Open Societies statement and the newly agreed OECD DAC Recommendation on Enabling Civil Society in Development Co-operation and Humanitarian Assistance, which prioritises in Pillar One ‘Respecting, Protecting And Promoting Civic Space’;[18] and (2) by modelling with other bilateral agencies, such as the Swedish International Development Cooperation Agency (SIDA), and building on their ‘Guiding Principles for Engagement With and Support to Civil Society’, an approach rooted in trust-based financial support and grant making that follows locally led decisions about priorities, in line with what civil society groups say they need to successfully defend and expand civic space and open societies.[19]

A real ‘force for good’

The UK is not the only liberal democracy at a critical juncture in its domestic and diplomatic relationship with countering terrorism and promoting open societies and human rights. The last 20 years have seen enormous costs to human rights and security, and not least in handing authoritarian governments an extended licence to justify any new measure as ‘counter-terrorism’ and restrict civic space. As we look ahead to a decade of enormous challenges, we desperately need multilateral solutions forged with as much good faith as can be built. Active diplomacy, convening new accountable fora and using elected positions wisely, and with integrity, could make all the difference. There is a Summit for Democracy on the horizon, where profiling civic space and commitments to its protection and expansion can be made on the world stage. The work to ensure civil society thrives in free and open civic spaces needs doing both quietly and on platforms, bilaterally and multilaterally, and needs resource as well as good intentions.

And it is not only the UK Government who needs to step up; civil society should stand up for its own. A wide range of UK actors should be prominent and active in naming the attacks on civic space and helping to demolish the impunity it currently has. MPs across all parties partake in many inter-parliamentary fora, where there are opportunities to raise the profile of these issues, and the Speaker and his office, should be on hand to support and promote such efforts. The Westminster Foundation for Democracy should build on its existing research and utilise its networks and close relationship with parliaments, parties, and civil society to push for the expansion of civic space through its country offices.[20]

The philanthropy community, including our organisations, are ready to support this work in tandem with the UK Government and multilateral bodies. We have an analysis, networks, strategies and resources ready to power up and challenge the crackdown on civic space.

Iva Dobichina is Division Director with the Open Society Human Rights Initiative. Previously she worked for Freedom House, an independent, US-based watchdog organization, where she served as director of programs for Central Asia.

Poonam Joshi is Director of The Funders Initiative for Civil Society. She is a lawyer and was previously at the Sigrid Rausing Trust and Amnesty International UK.

Sarah Green is a consultant for The Funders Initiative for Civil Society, and works in human rights and gender-based violence advocacy and campaigns

James Savage is the Program Director of the Enabling Environment for Human Rights Defenders at The Fund for Global Human Rights, and previously worked at Amnesty International UK and for Peace Brigades International.

[1] HM Government, Global Britain in a competitive age: The Integrated Review of Security, Defence, Development and Foreign Policy, March 2021, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/975077/Global_Britain_in_a_Competitive_Age-_the_Integrated_Review_of_Security__Defence__Development_and_Foreign_Policy.pdf

[2] V-Dem Institute Democracy Report, March 2021, https://www.v-dem.net/en/publications/democracy-reports/; Economist Intelligence Unit, Democracy Index, 2020, https://www.eiu.com/n/campaigns/democracy-index-2020/; Sarah Repucci and Amy Slipwitz, Democracy Under Siege, Freedom House, 2021, https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2021/democracy-under-siege

[3] Frontline Defenders Global Analysis 2020, https://www.frontlinedefenders.org/sites/default/files/fld_global_analysis_2020.pdf; and Last line of Defence, Global Witness, September 2021, https://www.globalwitness.org/en/campaigns/environmental-activists/last-line-defence/

[4] United Nations: Office of Counter-Terrorism, UN Global Counter-Terrorism Strategy, https://www.un.org/counterterrorism/un-global-counter-terrorism-strategy

[5] Amnesty International, Laws designed to silence: The global crackdown on civil society organizations, February 2019, https://www.amnesty.org/en/documents/act30/9647/2019/en/

[6] International Center for Not-For-Profit Law (ICNL) Civic Freedom Monitor, https://www.icnl.org/resources/civic-freedom-monitor

[7] International Center for Not-For-Profit Law (ICNL) COVID Tracker https://www.icnl.org/covid19tracker/; and Antonio Guterres, The world faces a pandemic of human right abuses in the wake of COVID-19, The Guardian, February 2021, https://www.theguardian.com/global-development/2021/feb/22/world-faces-pandemic-human-rights-abuses-covid-19-antonio-guterres

[8] Ben Hayes and Poonam Joshi, Rethinking civic space in an age of intersectional crises: a briefing for funders, The Funders Initiative for Civil Society, May 2020, https://global-dialogue.org/rethinking-civic-space/

[9] Ali Altiok and Jordan Street, A fourth pillar for the United Nations? The rise of counter-terrorism, Saferworld, June 2020, https://www.saferworld.org.uk/resources/publications/1256-a-fourth-pillar-for-the-united-nations-the-rise-of-counter-terrorism

[10] OHCHR, Egypt’s targeting of human rights defenders must stop, says UN expert, January 2021, https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=26682

[11] Amnesty International, Saudi Arabia: Verdict upheld against Loujain al-Hathloul, March 2021, https://www.amnesty.org/en/documents/mde23/3869/2021/en/

[12] Human Rights Watch, India: Activists Detained for Peaceful Dissent, April 2020, https://www.hrw.org/news/2020/04/15/india-activists-detained-peaceful-dissent

[13] UN Special Rapporteur on the promotion and protection of human rights and fundamental freedoms while countering terrorism, Annual Report 2019, see: https://www.ohchr.org/EN/Issues/Terrorism/Pages/Annual.aspxsee

[14] UN Office of Counter-Terrorism, Funding and donors, https://www.un.org/counterterrorism/funding-and-donors

[15] Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) Observatory of Civic Space: https://www.oecd.org/gov/open-government/civic-space.htm

[16] ECNL submission to the UN Human Rights Council’s on the impact of counter-terrorism financing measures on human rights , see: https://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/AdvisoryCom/Terrorism/EuropeanCenter.pdf

[17] OHCHR, Spyware scandal: UN experts call for moratorium on sale of ‘life threatening’ surveillance tech, August 2021, https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=27379&LangID=E

[18] OECD Development Assistance Committee (DAC) Recommendation on Enabling Civil Society in Development Co-operation and Humanitarian Assistance, July 2021, https://legalinstruments.oecd.org/en/instruments/OECD-LEGAL-5021

[19] Swedish International Development Cooperation Agency (Sida), Guiding Principles for Sida’s Engagement with and Support to Civil Society, 2019, https://www.sida.se/en/publications/guiding-principles-for-sidas-engagement-with-and-support-to-civil-society-full-version

[20] WFD, Time to stop talking about ‘closing space’ for civil society?, October 2017,https://www.wfd.org/2017/10/31/time-stop-talking-closing-space-civil-society/; Julia Keutgen, 4 things parliaments can do to protect citizens’ democratic freedoms, WFD, March 2021, https://www.wfd.org/2021/03/05/4-things-parliaments-can-do-to-protect-citizens-democratic-freedoms/; Julia Keutgen and Susan Dodsworth, Addressing the global emergency of shrinking civic space and how to reclaim it: A programming guide, WFD, March 2021, https://www.wfd.org/2021/03/02/shrinking-civil-space/

Topics

Civil Society

Democracy and Elections

Good Governance and Institutional Reform

Human Rights

International Relations and Geopolitics

Regions

Europe

United Kingdom

The link between open economies and open societies

Article by Kim Eric Bettcher

The challenge of defending and advancing democracy around the world is intertwined with economic challenges facing the UK and other societies:

“Open and democratic societies like the UK must demonstrate they are match-fit for a more competitive world. We must show that the freedom to speak, think and choose – and therefore to innovate – offers an inherent advantage; and that liberal democracy and free markets remain the best model for the social and economic advancement of humankind.” – Foreword from the Prime Minister to the Integrated Review.[1]

Indeed, while the enduring strength of democracy lies in the legitimacy of near universal values, democracy must deliver tangible benefits to citizens to be sustained and demonstrate its superiority over other forms of government. Citizens expect their system of government to enable or provide economic growth, individual opportunities, public goods, and social services. Open economies—based on individual liberty, rule of law, and equality of opportunity—help make democracy deliver on these expectations, giving citizens a stake in their society. At the same time, the dynamics of open economies serve as a check on authoritarian tendencies.

To overlook open economies in a democracy assistance strategy would be at best to limit reform space and demand for accountable government, and at worst to risk succumbing to populist pressures, authoritarian interference, or corrupt interests. Much as policymakers in the development field have been exhorted to ‘think politically’, policymakers in the democracy assistance field should consider the economic influences on political life. They should take into account how the values and institutions of open economies reinforce democratic values and institutions, how private sector interests and organisations relate to civil society and power structures, and how models of economic governance shape the rule of law, rights, and democratic governance.

This chapter summarises the relationship between open economies and open societies, illustrates strategic opportunities to support democracy with an open economy approach, and recommends actions to respond to current challenges and integrate economic development into democracy assistance. The chapter is informed by the experiences of the Center for International Private Enterprise (CIPE), which was founded on the idea that political and economic rights are mutually reinforcing, and that private sector participation in policy discourse enlarges the constituency for democracy.

Contributions of open economies to open societies

The connections between economic growth, prosperity, and democracy have been extensively studied. Although there remains debate about causal relationships, meaningful patterns have been established. Recently for example, the Heritage Foundation illustrates how its index of economic freedom correlates well with the Economist Intelligence Unit’s democracy index.[2] One of the takeaways from the literature is that open economies are more closely linked to democratic development than is raw economic growth, which can be initiated by state-driven industrialisation or natural resource rents under different types of regime. Another takeaway is that the conditions for democracy must be cultivated; one cannot assume that democracy is the necessary outcome of economic development.

There are several lines of argument about these connections, beginning with modernisation theory. Seymour Martin Lipset observed that a number of socioeconomic aspects of development were supportive of democratisation, namely education, rising income, urbanisation, and industrialisation.[3] Similarly, the emergence of a strong middle class has historically been associated with rising demand for democracy. As Barrington Moore noted, “No bourgeoisie, no democracy.”[4] The “third wave” of democratisation since 1974 was actively led by participation from the urban middle class.[5]

Open economies are distinguished from extractive economies by their normative basis. “The concepts that underpin a free society are fundamental to free markets, too: values like transparency, open competition, and the rule of law.”[6] Constituencies for change can coalesce around these values. The competitive private sector (unlike crony capitalists) has a stake in liberal, democratic systems that respect rights, manage conflicts, and invest in public goods and human capital. Therefore, business has often led the way in seeking accountable government.[7]

Peter Berger observed that an open economy, also referred to as a market economy or capitalist economy, “provides the social space within which individuals, groups, and entire institutional complexes can develop independent of state control” and “creates space and opportunity for civil society.” [8] Authoritarian and statist growth models do not tolerate this space, nor do they tolerate economic competition which may generate autonomous sources of power and pluralism.[9] Indeed, democratic theorist Robert Dahl argued that competitive politics requires a pluralistic social order, which in turn requires a decentralised economy.[10]

What is a market economy?

A market economy (as an ideal) is a competitive economic system where the rules are the same for all participants.

A private sector economy is not necessarily a market economy. If the behaviour of private economic actors revolves around rent-seeking, corruption, and cronyism, it is not a market economy.
A laissez-faire policy is not adequate for markets to function. A market economy can emerge when the government guarantees consistent, fair laws and rules.[11]

The logic of competition explains the persistent relationship between open economies and open societies:

“Open access orders maintain their equilibrium by allowing a wide range of economic and social interests to compete for control of the polity. Creative economic destruction produces a constantly shifting spectrum of competing economic interests. The inability of the state to manipulate economic interests sustains open political competition: politicians cannot cripple their opponents by denying them economic resources.”[12]

Market economies, by permitting and encouraging open competition, stimulate greater pluralism and regular renewal. A competitive, responsible private sector in an open economy provides an important counterweight to the state, injects dynamism into political discourse, and makes possible a vibrant civil society.

Finally, economic rights and governance constrain the uses and abuses of authority. “Private ownership of the means of production is a crucial bulwark against an overweening state and eventual political tyranny.”[13] The same government that could arbitrarily seize private property could violate civil liberties and repress opposition. Market economies and sustainable growth require institutional structures that protect property rights, enforce contracts, ensure open competition, and facilitate access to information, all within a system of rule of law. Once in place, these institutions serve to uphold a political order based on constitutional, not arbitrary rule.

Critics of modernisation theory point out that the causal relationships are unclear and that not all good things go together. One famous study by Przeworski et al. concluded that development, as measured by per capita GDP, was important to sustaining democracy but not to its emergence.[14] Notable cases of capitalist systems that were not associated with democracy include Singapore and pre-democratic Chile (which made the transition in 1990). China adopted elements of a market economy, though the state sector remains privileged and state influence over the private sector has been reasserted. All in all, the body of evidence for synergies between development and democracy holds up well but the critiques draw attention to diverging country experiences and the need to identify mechanisms of change.[15]

If not all things necessarily go together, would it be better to sequence reforms in order to focus on ‘preconditions’ for democracy, such as economic development and state capacity? Thomas Carothers has cautioned against this version of sequencing, noting that enlightened autocrats who promote economic development and rule of law are actually quite exceptional. Instead, policymakers would do better to adopt gradualist, iterative strategies to expand competition and choice.[16] More important than sequencing may be the adoption of integrated governance and growth strategies that “work with the grain” in each country.[17]

Strategic Opportunities

Fortunately from a strategic standpoint, there are multiple avenues to promote open economies that are conducive to democratic openings or transitions. Five broad areas of opportunity are described below. The best opportunities in each case will be a function of local conditions and demand.

Fighting corruption

Corruption holds back democracy by undermining public systems, sapping public trust, and subjugating citizens’ will to private interests. It prevents business from thriving by rendering contracts arbitrary and hard to enforce and exposing business to extortion and legal risk. If one views corruption as an institutional problem rather than a moral problem, effective responses involve reducing incentives and opportunities for corrupt behaviour, as well as improving institutions of governance. Such an anti-corruption strategy would tackle underlying causes of corruption: unclear, complex, and frequently changing regulations; lack of transparency and accountability; barriers to competition (and exemptions for cronies); and implementation gaps between laws on the books and their de facto application.

Business can be the source of corruption or the victim, but it can also be the solution. Private sector initiatives for collective action set a higher standard that rewards the participating companies and reduces the vulnerability of companies that resist paying bribes. The B20 Collective Action Hub contains many example initiatives and resources.[18] Across Africa, CIPE’s Ethics 1^st initiative sets a governance and corporate ethics compliance benchmark, adapted for emerging markets from internationally recognised standards, to de-risk investment into African economies and better integrate companies across the continent into global value chains.

Bolstering democratic governance and defending against authoritarianism

Although democratic legitimacy begins with the people’s choice of representatives through elections, it is sustained when governments deliver on promises. Between elections, citizens need avenues to participate in decision-making, offer feedback, and hold government accountable for its performance. For instance, structured public-private dialogue (PPD) enables participatory policymaking, improves the quality of representation, and builds transparency and accountability into policymaking and policy implementation.[19] In Kenya, PPD platforms exist at all levels from the Presidential Roundtable to county budget forums.[20] Participation by groups like the Kenya Private Sector Alliance, Kenya Association of Manufacturers, and Kenya Association of Vendors and Traders shaped numerous laws, among them the Transition to Devolved Government Act, Bribery Act, and Micro and Small Enterprise Act, and helped improve local services such as roads, sewage systems and street lighting.[21] Donors such as the World Bank, GIZ, SIDA, USAID, and UNDP have supported dialogue platforms on a wide range of topics from business competitiveness and inclusive growth to the green economy, Sustainable Development Goals, responsible investing, and governance.

Increasingly, democratic governance must be defended against external authoritarian influence. In 2018, CIPE identified the challenge of “corrosive capital” originating in China, Russia, and other countries, which lacks transparency, accountability, and market orientation.[22] When opaque finance enters recipient countries through governance gaps, it commonly has negative impacts on human rights, the environment, small business, and labour, not to mention exacerbating governance challenges. CIPE has reported on these financial flows and associated problems in the Western Balkans, Southeast Asia, and other regions. Counter-measures to neutralise corrosive capital include: enacting policies that clearly govern foreign investment, strengthening public procurement systems, increasing transparency of public budgets, and enabling civil society monitoring, and potentially tapping new sources of development finance. Enabling well-governed, “constructive” investments can drive the creation of a more transparent and market-oriented business culture, leading to a virtuous economic cycle that augments the efficiency of markets and fosters greater social inclusion.[23]

Promoting ethical practice and respect for human rights

Business and human rights and responsible business conduct are topics of growing interest in the democracy and development communities. While relevant standards have largely been focused on multinational enterprises, there remains scope to assist local businesses in adapting international best practices (United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights) to their context and adopting compliance systems, as well as having a voice in emerging human rights legislation.[24] Corporate governance initiatives, anchored in stakeholder governance models and risk management, provide a solid framework for raising standards at the firm or industry level.

The United Nations Global Compact assists companies to “move from commitment to action” on human rights through five areas of business engagement: awareness raising, capacity building, recognising leadership, policy dialogue, and multi-stakeholder partnerships.[25] Resources on these topics are also available from the Business and Human Rights Resource Centre and from BSR (formerly Business for Social Responsibility). The International Finance Corporation has related resources on corporate governance, stakeholder engagement, and risk management.

Supporting civic values and civil society

Business increasingly recognises that liberal values are being challenged, and that it cannot be passive in the defense of values. The US Chamber of Commerce Foundation has established a Civics Forward initiative to convene business leaders around civic education and civil discourse, declaring, “informed and active citizens make for a stronger country, a stronger economy, and a stronger workforce.”[26]

Not to be forgotten, non-profit business associations represent significant constituencies within civil society—including small business and diverse entrepreneurs. Alexis de Tocqueville, in Democracy in America, recognised the important roles of associations in preserving political independence and pursuing common aims. Independent, organised business can resist arbitrary government action and provide space for plurality of expression. In closed regimes, advocacy for economic reform is often one of the few avenues available to exercise freedoms of association and speech. Donors that support public-private dialogue toward policy reform commonly include association capacity building as a component of their programmes. In Ethiopia, CIPE has worked with more than 50 membership-based organisations and established a Civic Engagement Hub for civil society organisations.

Opening pathways for new groups to access opportunity

Most thinkers on democracy, starting with Robert Dahl, would agree that extreme inequality is harmful to democracy because it limits citizens’ ability to participate effectively and reduces their trust in the regime. Thus, economic inclusion, typically part of development work, should be paired with strategies for democracy assistance. One important dimension of inclusion, women’s economic empowerment, can change the status of women within households and communities, and even increase their ability to participate in politics. To empower individual women in Papua New Guinea, CIPE, supported by Australia’s Department of Foreign Affairs and Trade (DFAT), established a Women’s Business Resource Centre for women of all backgrounds to access business services, training, and support, with childcare services provided.[27] To lower systemic barriers and reduce inequities, collective action through CIPE’s Women’s Business Agenda process has been employed in South Asia and Africa. In Nigeria, a coalition first formed in 2013 now has 52 member organisations representing more than four million women entrepreneurs and businesswomen and updated its platform in 2020 to raise issues of security, access to electricity, infrastructure, gender equality and access to finance.[28]

Recommendations for UK strategy

In order to support open economies in ways that reinforce democratic development and open societies, the UK can take a leadership role by shaping foreign assistance in line with its values while learning from the experience of other development partners.

The adaptability of democracy will depend on finding satisfactory solutions to current challenges:

Restoring trust in open markets and free enterprise: This will require assuring citizens that market institutions fairly apply the same rules to everyone, that corruption is under control, and that businesses operate ethically.
Reducing inequality within countries: This will require expanding economic opportunities and ensuring access to opportunity by disadvantaged groups in addition to democratising services and providing social safety nets.
Countering the erosion of democratic institutions by domestic and external forces: This will require constraints on authoritarian finance, anti-corruption measures, and new roles for business in defending the pillars of open societies.

By the nature of these challenges, as Thomas Carothers as argued, economic concerns should be integrated into democracy support, replacing the typical silos of development and democracy within foreign assistance programmes. This does not entail adding new programmes or detracting from rights-based approaches so much as identifying complementary resources and approaches. Integration could include: focusing on contributions of economic governance to rule of law and respect for rights; engaging grassroots business constituencies and supporting women entrepreneurs and business leaders to engage in politics; treating economic inclusion as a path to enfranchisement; and handling issues of development policy within countries as opportunities for participatory governance. On the development side of the equation, integration could include: embracing democratic governance as part of improving human welfare; enhancing governance as a means to improve performance management or the legitimacy of country ownership; and applying politically smarter methods in development programmes.[29]

Depending on a country’s conditions with respect to freedom, institutional development, and civil society, UK strategy can target interventions that leverage economic drivers of change and business constituencies who share a stake in competitive, rules-based, and value-based reforms. Once the strategic opportunity has been targeted, the UK can select modalities from its repertoire that fit the purpose. Many widely used modalities for private sector engagement, as identified by the OECD, are quite amenable to democracy assistance, namely: knowledge and information sharing, policy dialogue, technical assistance, capacity development, and finance. Of these, finance tends toward transactional activities, but more broadly construed could involve support for civil society and democratic institutions.

Country-level strategy for open economies should be informed by high-level discussion and co-creation with the private sector, civil society, economists, and others. Too often, donors take a top-down approach to engaging partners.[30] In democracy assistance, it is even more vital to engage varied interests—as in open access orders—and not confine assistance to the technical aspects of institution building and governance. A coherent strategy for open economies must support inclusive, market-driven approaches based on positive incentive structures; establish robust partnership frameworks (such as the Kampala Principles);[31] and nurture the development of broad reform coalitions that sustain the political economy of reform.

Conclusion

Open economies and open societies have delivered tremendous human progress, yet in recent years have not fully lived up to expectations. The resurgence of competing models signals three things. First, the institutional ‘infrastructure’ of market economies and the liberal order must be restored to be more resilient, responsive, and equitable. Second, the enabling environment for technological, economic, and social innovations must be improved to develop new markets, business models, and governance mechanisms that expand opportunity and meet today’s challenges. Third, defenders of open societies and open economies should come together to counter authoritarian, illiberal, populist approaches and show that their model offers effective, more legitimate, and more sustainable solutions to citizens’ needs.

The UK has existing capabilities for private sector engagement, business climate reform, and anti-corruption, all of which could be paired effectively with democracy assistance mechanisms. The purpose of this integration would not be to redirect democracy support but to reinforce democratic values, rights, and institutions with corresponding values, interests, rule of law, and pluralism in the economic sphere. The targeted application by the UK of mutually reinforcing strategies, in support of locally driven change, will help sustain both democratic openings and more inclusive growth. This new focus on the economic dimension of democracy assistance can bolster democratic legitimacy and performance in democracy that delivers.

Kim Eric Bettcher leads the Center for International Private Enterprise’s (CIPE) Policy and Program Learning department, including knowledge management and applied research. PPL facilitates the international exchange of good practice, lessons learned, and policy options for democratic and market transitions. Dr. Bettcher has created numerous programme resources for CIPE on democratic governance, private sector engagement, entrepreneurship ecosystems, public-private dialogue, and other themes. He also manages the secretariat of the Free Enterprise & Democracy Network. Previously a research associate at Harvard Business School, Bettcher holds a Ph.D. in political science from Johns Hopkins University and a bachelor’s degree from Harvard College. 

[1] HM Government, Global Britain in a competitive age The Integrated Review of Security, Defence, Development and Foreign Policy, March 2021, https://www.gov.uk/government/publications/global-britain-in-a-competitive-age-the-integrated-review-of-security-defence-development-and-foreign-policy

[2] Heritage Foundation, Economic Freedom Around the World: The Key to Human Progress, in the 2021 Index of Economic Freedom, https://www.heritage.org/index/pdf/2021/book/2021_IndexofEconomicFreedom_CHAPTER03.pdf

[3] Seymour Martin Lipset (1981). Political Man: The Social Bases of Politics. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press.

[4] Barrington Moore, Jr. (1966). Social Origins of Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of the Modern World. Boston: Beacon Press.

[5] Samuel P. Huntington (1991). The Third Wave: Democratization in the Late Twentieth Century. Norman, OK: University of Oklahoma Press. pp. 65-68.

[6] Andrew Wilson, Business Values Are Democratic Values, Voice of America, May 2016, https://blogs.voanews.com/us-opinion/2016/05/17/business-values-are-democratic-values/

[7] Larry Diamond, Democracy and Economic Reform: Tensions, Compatibilities, and Strategies for Reconciliation, in Economic Transition in Eastern Europe and Russia: Realities of Reform, ed. Edward P. Lazear (1995). Stanford: Hoover Institution Press. pp. 111–112; Ben Ross Schneider (2004). Business, Politics, and the State in Twentieth-Century Latin America. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 246–250; Didi Kuo (2018). Clientelism, Capitalism, and Democracy: The Rise of Programmatic Politics in the United States and Britain. Cambridge University Press.

[8] Peter Berger, The Uncertain Triumph of Democratic Capitalism, in Capitalism, Socialism, and Democracy Revisited, eds. Larry Diamond and Marc F. Plattner (1993). Baltimore: Johns Hopkins University Press.

[9] Note that Scandinavian-style welfare state systems still have high levels of economic freedom. Heritage Foundation, 2021 Index of Economic Freedom.

[10] Robert A. Dahl (1971). Polyarchy: Participation and Opposition. New Haven: Yale University Press. p. 60.

[11] Kim Eric Bettcher, CIPE Guide to Governance Reform, CIPE, August 2014, https://www.cipe.org/resources/cipe-guide-governance-reform/

[12] Douglass C. North et al., Limited Access Orders in the Developing World: A New Approach to the Problems of Development, World Bank Policy Research Working Paper 4359, September 2007, p. 19, https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/7341

[13] Larry Diamond, Political Freedom and Human Prosperity, Hoover Institution Essay Series on Socialism and Free-Market Capitalism: The Human Prosperity Project, Stanford University, 2020, p. 2.

[14] Adam Przeworski et al. (2020). Democracy and Development: Political Institutions and Well-Being in the World, 1950–1990. Cambridge: Cambridge University Press.

[15] Carles Boix and Susan C. Stokes, Endogenous Democratization, World Politics 55 no. 4, July 2003, https://www.jstor.org/stable/25054237; Julian Wucherpfennig and Franziska Deutsch, Modernization and Democracy: Theories and Evidence Revisited, Center for Comparative and International Studies, ETH Zurich and University of Zurich, Living Reviews in Democracy 2009, https://ethz.ch/content/dam/ethz/special-interest/gess/cis/cis-dam/CIS_DAM_2015/WorkingPapers/Living_Reviews_Democracy/Wucherpfennig%20Deutsch.pdf

[16] Thomas Carothers, How Democracies Emerge: The ‘Sequencing’ Fallacy, Journal of Democracy 18 no. 1, January 2007, https://journalofdemocracy.org/articles/how-democracies-emerge-the-sequencing-fallacy/

[17] Brian Levy (2014). Working with the Grain: Integrating Governance and Growth in Development Strategies. Oxford: Oxford University Press.

[18] Basel Institute on Governance, B20 Collective Action Hub, Baselgovernance.org/b20-collective-action-hub

[19] Kim Eric Bettcher, Benjamin Herzberg, and Anna Kompanek, Public-Private Dialogue: The Key to Good Governance and Development, CIPE, January 2015, https://www.cipe.org/resources/public-private-dialogue-key-good-governance-development/

[20] KEPSA, Public private dialogue, https://kepsa.or.ke/public-private-dialogue/

[21] CIPE, Kenya Cumulative Assessment Report, September 2017.

[22] John Morrell, Channeling the Tide: Protecting Democracies Amid a Flood of Corrosive Capital, CIPE, September 2018, https://www.cipe.org/resources/channeling-the-tide-protecting-democracies-amid-a-flood-of-corrosive-capital/

[23] Eric Hontz, Building a Market for Everyone: How Emerging Markets Can Attract Constructive Capital and Foster Inclusive Growth, CIPE Insights, October 2019, https://www.cipe.org/newsroom/building-a-market-for-everyone-how-emerging-markets-can-attract-constructive-capital-and-foster-inclusive-growth/

[24] OHCHR, Guiding Principles on Business and Human Rights, April 2011, https://www.ohchr.org/documents/publications/guidingprinciplesbusinesshr_en.pdf

[25] United Nations Global Compact, Human Rights: The Foundation of Sustainable Business, 2018, https://www.unglobalcompact.org/library/5647

[26] U.S. Chamber of Commerce Foundation, Civics Education, https://www.uschamberfoundation.org/civics-education

[27] PNG WBRC, see website: https://www.pngwbrc.com/

[28] Association of Nigerian Women Business Network, Women National Business Agenda, https://www.anwbn.org.ng/women-national-business-agenda-2/

[29] Thomas Carothers and Diane de Gramont (2013). Development Aid Confronts Politics: The Almost Revolution. Washington, DC: Carnegie Endowment for International Peace.

[30] Donor Committee for Enterprise Development, How Donors Can Make the Transition to Strategic Private Sector Engagement: Programming Innovations and Organisational Change, DCED Briefing Note, March 2017. https://www.enterprise-development.org/wp-content/uploads/DCED_Making_the_Transition_to_Strategic_Pivate_Sector_Engagement.pdf

[31] Global Partnership for effective Development Co-operation, Private Sector Engagement, https://www.effectivecooperation.org/landing-page/action-area-21-private-sector-engagement-pse

Topics

Civil Society

Democracy and Elections

Good Governance and Institutional Reform

Human Rights

International Relations and Geopolitics

Regions

Europe

United Kingdom

Learning from autocrats: The future centrality of media support

Article by James Deane

The autocrats playbook

“The playbook of “wannabe” dictators seems to have been shared widely among leaders in (former) democracies. First, seek to restrict and control the media while curbing academia and civil society. Then couple these with disrespect for political opponents to feed polarisation while using the machinery of the government to spread disinformation. Only when you have come far enough on these fronts is it time for an attack on democracy’s core: elections and other formal institutions.”[1]

This is the analysis of the annual 2021 Democracy Report published by V-Dem, the respected Stockholm-based think tank. It is one shared by most analysts assessing the prospects for democracy in the twenty-first century. Those intent on unaccountable power are targeting first and foremost the institutions they perceive as most effective at checking that power. At the top of that list are independent media. Those efforts are proving highly effective in part because authoritarians are prepared to invest substantial resources and long term political focus and in part because their task is made ever easier by broader trends that greatly favour their success.

A decade ago, there held a widespread assumption that a combination of technological and economic dynamics which dramatically decreased the cost of publishing and disseminating information would unleash fresh democratic energy and lend new wind to the democratic surge that had characterised much of the 1990s and 2000s. Despite the multiple and manifest benefits of increased access to the internet, in democratic terms the opposite has proved true.

Misinformation and disinformation has increasingly characterised what are now the dominant means through which much of humanity communicates. The business models that once sustained independent media and the generation of trustworthy information have eroded as advertising revenue has migrated online. The pandemic has wreaked further devastating damage on media revenues and has been widely acknowledged, including by the UN Secretary General, as a potential “media extinction” event.[2] Estimates for global revenue loss of newspapers alone have been put at $30 billion.[3]

Authoritarian and other non-democratic actors are using the emergency as just the latest opportunity to strengthen media that is favourable to them and destroy media that could hold them to account. Domestically, they are increasingly doing this by applying financial, as well as political measures by deploying government advertising in their interest, seizing or attacking the financial assets of independent media or making the cost of doing journalism ever more risky and expensive. Internationally they are financially investing in media favourable to their interests or taking other measures that weaken or delegitimise independent media.

Efforts to defend independent media by contrast are poorly resourced, highly fragmented and insufficiently effective. The UK has played a leading role in working to defend independent journalists and journalism through its Defend Media Freedom campaign and the founding of an important new Media Freedom Coalition consisting now of 50 governments and strong civil society engagement.[4] This has leant much needed diplomatic muscle and created important mechanisms for coordination of media defence efforts across government and civil society.

Despite this and other important efforts, such as from the UN and multiple NGOs (including my own), the steady march of political capture of media, the intensifying economic crisis confronting independent media, and the ever more organised and often fatal attacks on journalists and the media houses that employ them intensify every day.

The consequences of this – for democracy, for human progress – become increasingly obvious. Democracy ceases to function if power cannot be held to account or if the concerns of people are not articulated and reflected in public and political debate. Societies cannot respond effectively to the dangers and challenges that confront them. The epidemic of misinformation and disinformation that has accompanied the COVID-19 pandemic (part of what the WHO calls an ‘infodemic’) is the most obvious recent example of this. Humanity is faced with intense, complex and interconnected challenges chief of which is climate change. Navigating those challenges democratically and peacefully will be extremely difficult – and impossible if societies do not have access to information they can trust in forms that are relevant to their lived reality.

Autocrats have increasingly mastered this new information and communication environment. They have understood the sheer range of options they have available to them. They can control information their people have access to by co-opting and neutralising any media that is inconvenient to their interests. They can create so much confusion and distrust among people over what and what not to believe that any genuinely trustworthy source can no longer attract credibility amidst the polluted sea of misinformation and disinformation to which most people have access. They can use state power to intimidate, imprison or attack independent journalists or, increasingly to financially subsidise media that is favourable to their interests and financially punish those that are not. Appledaily in Hong Kong is just the latest example of how the financial seizure of assets is the increasingly popular tool in the playbook.

And a chaotic digital infrastructure that can so easily amplify and encourage misinformation and disinformation, bury trustworthy information and amplify the most extreme views in society is providing immense tactical advantage to those who depend for their power on a citizenry that has no reliable access to information that is independent of that power.

Those defending independent media are confronted with intensely hostile terrain, with much more limited tools and far more constrained financial and political firepower than those undermining it. There are extraordinary, imaginative, courageous and determined efforts by independent media, as well as organisations that exist to support them, to confront these challenges but for some time now, independent media has been in decline around the world. No matter how smart, agile or determined media and media support organisations are, media keep weakening, information and communication spaces keep deteriorating, autocrats and others bent on co-opting power become stronger and richer. Independent media are increasingly forced to sustain themselves by disappearing behind paywalls or taking other measures that make them less and less accessible to the vast majority of people in society. As information inequality grows so too does the power of those in the best position to subsidise and finance media that is free to all – and that is increasingly state and political interests with power and money and the will to deploy both.

International donor responses have been at odds with both the scale and character of the threat. According to OECD DAC figures, donor funding to independent media stands at around 0.3 per cent of total development assistance, a proportion that has barely increased over the last decade. Total development spending in autocracies, meanwhile, has increased substantially (increasing by more than 150 per cent over the last decade to closed autocracies). Support to ‘state building’ in closed autocracies has increased by almost 200 per cent over the same timeframe. Total development support to democracies, on the other hand, has decreased.

There can be good reasons to spend development assistance in autocracies especially if that support makes them less autocratic and saves lives, but the results of that seem questionable. Given how effective independent media is at holding power to account, at least doubling or tripling the existing very small volumes of support to media assistance in this context seems more than justified.

There are solutions if there is will to back them

It is very possible to confront these threats.

The first step is to acknowledge the severity – in democratic and human development as well as security terms – of the challenge and allocate resources accordingly. The kinds of resources, political and strategic attention and long term commitment required to confront the challenge will not emerge unless the scale of it is understood. If, as so much evidence suggests, there really is a media extinction taking place and if, as evidence also suggests, citizens the world over simply cannot engage effectively in democratic life because their information and communication environments have become so dysfunctional, it is impossible to conceive that democracies will flourish or societies will prosper. Those intent on power and influence who are focusing their efforts so effectively on either co-opting media or rendering information and communication spaces dysfunctional for democratic discourse, will win.

Second, resource the response proportionately to the scale of the threat. This is not a marginal issue of domestic, foreign or development policy but it is treated like it. Some of the most severe effects are in low and middle income countries and yet, as highlighted above, media support constitutes an extremely small just 0.3 per cent of international development assistance is currently allocated to support to “media and the free flow of information”. While there is growing policy concern internationally focused on media sustainability funding sources more generally remain minimal. International funding support is poorly coordinated. The international community needs to make a clear, hard headed assessment of where it needs to put its resources if it is to resist autocracy and encourage successful democratic development. The autocrats have made their assessment and are succeeding. Democracy supporters need to make theirs. They have not yet done so.

It is in this context that the International Fund for Public Interest Media has been conceived, with the backing of the UN Secretary General, IPFIM is designed to greatly increase the resources available to independent media by providing a clear, independent, legitimate and efficient mechanism through which bilateral development donors, technology companies and others can channel resources. The Fund has a ten year strategy both to resource independent media and to develop systemic solutions to the current market conditions that are making it impossible to sustain media especially in low and middle income countries. A minimum $100 million has been set as an initial annual target. A clear exit strategy means that the Fund is not designed to be open ended. The initiative is attracting strong interest from many donors and is likely to be launched in late 2021.

Third, commit to the kind of long-term, coherent strategic intent that many authoritarians appear to have. Support to media is currently not only very limited in financial terms, it is also highly fragmented, projectised and short term. Very few independent media, especially with significant potential to reach large numbers and particularly in low and middle income countries, has a viable business model available to support it. Ensuring that independent and trustworthy media exist in the future will depend on a systemic approach capable of creating an enabling economic as well as political environment. Autocrats are playing a long game. Democrats, who find it inherently difficult to look beyond the electoral cycle, find long term approaches difficult. That needs to change if current losses are to be reversed. The International Fund – as a multilateral body with multiple sources of income and so more resilient against decisions taken by any one donor – provides one way of doing that. So too does more structured support to existing media support organisations and investment in better lesson learning and coordination. For example, BBC Media Action leads the UK Government supported Protecting Independent Media for Effective Development consortia, one of largest efforts to improve coordinated action and learning in media support).The resourcing of media and other forms of democratic support needs to be more sustained and strategic if it is to be effective in the face of authoritarian threats.

Fourth, integrate media and communication considerations much more effectively across foreign, diplomatic and development policy. This applies to health, the WHO has made clear how concerned it is about the ‘infodemic’ that has accompanied the COVID-19 pandemic. It applies to climate change which has been, and will increasingly be, subject to intense misinformation and disinformation. The recently published report from the International Panel on Climate Change concluded that “because climate change affects so many aspects of people’s daily work and living, climate change information can help with decision-making, but only when the information is relevant for the people involved in making those decisions. Users of climate information may be highly diverse, ranging from professionals in areas such as human health, agriculture or water management to a broader community that experiences impacts of changing climate.”[5] And it applies across most of the international foreign, international development and security agenda. There are very few areas of human life or foreign and development policy which will not be shaped in the future by the character of information people have access to.

Fifth, focus on the public interest but support approaches that can take risks and innovate. The future is being reinvented fast and no one is suggesting that the past should be its template. There are few answers so far to the current business model challenge in media especially in low and middle income countries (which is why a long term strategy to address the issue systemically over a ten year period is a necessary part of the solution). ‘Traditional’ media have often been unreliable, sensationalist and controlled by very few in society. New forms of financing and defending the media will almost certainly look very different from those that existed in the past. That future needs to be forged by an effective multidisciplinary and multi-stakeholder dialogue involving media, civil society, technology platforms, governments, international development banks, advertisers and the rest of the private sector.

Sixth, create more effective learning systems which can enable media support strategies to adapt fast to a complex and dynamic set of trends and that can provide clear practical guidance on what works and does not. The UK has invested heavily in evaluation and research in its international development support but has not always prioritised this in the area of media support.

This is a competition for the future – failure to act means losing that competition

Democracies cannot and should not compete with autocrats on their terms. They should learn and understand how and why autocrats are investing attention and money in controlling the media and why they are so successful in doing so.

The answer to autocratic co-option of independent media is not democratic co-option of independent media. The answer to the insistence by autocrats that media serves their interests is not to insist media serves democratic government interests.

The answer – the solution – is far more powerful than that. It is to support independent media that serves the public interest and provides publics with news, information, storytelling, and platforms for public debate that publics can trust and that reflect their priorities. The current international effort and system for doing that is simply insufficient.

The International Fund for Public Interest Media is just one solution to this crisis. There will need to be many others from effective regulation of technology companies to more effective reform of state media by countries committed to democracy to improving media literacy to tackling online harms and disinformation.

The business model that has traditionally supported media’s public function in society for much of humanity is disappearing. There is no obvious replacement for that business model, which is why autocrats are finding their work so relatively simple. So far it is only the extraordinary courage, resilience and ingenuity of thousands of journalists and others worldwide which has formed the resistance to full scale authoritarian takeover. They now need far more and far better organised support. If countries committed to democracy are to start winning, they need to confront authoritarians in areas they least want to be confronted, while also ensuring healthy media environments at home. Independent media needs to be at the core of that effort.

James Deane is Head of Policy at BBC Media Action and co-founder of the International Fund for Public Interest Media to which he is also a consultant. He has more than 35 years’ experience in supporting media around the world and in developing strategies to provide widespread access to trustworthy information and public debate. He was a founding member of the Panos Institute, another media support organisation, and has advised numerous governments and donors on media support issues. He is also chair of Global Voices, a citizen journalist network.

[1] V-Dem, Democracy Report 2021, Autocratization Turns Viral, March 2021, https://www.v-dem.net/en/publications/democracy-reports/

[2] International Fund for Public Interest Media, see website: ifpim.org

[3] Prof. Rasmus Kleis Nielsen, Federica Cherubini and Dr Simge Andı, Few winners, many losers: the COVID-19 pandemic’s dramatic and unequal impact on independent news media, Reuters Institute, November 2020, https://reutersinstitute.politics.ox.ac.uk/few-winners-many-losers-covid-19-pandemics-dramatic-and-unequal-impact-independent-news-media

[4] FCDO, Media Freedom Coalition: an overview, Gov.uk, July 2021, https://www.gov.uk/government/publications/media-freedom-coalition-an-overview/media-freedom-coalition-an-overview

[5] IPCC, Climate Change 2021: The Physical Science Basis, August 2021, https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf

Topics

Civil Society

Human Rights

International Relations and Geopolitics

Investigative journalism

Media and Online Freedom

Regions

Europe

United Kingdom

Digital democracy

Article by Catherine Stihler

For digital democracy to succeed across the world, we need an open reformation in our democratic systems, practices and mindset. Far from radical, this is essential if we are to promote liberal democracy and open societies across the globe.

If the pandemic has taught us anything, it is that new ways of doing things are possible – if not preferable – and open access, data and content have played a critical role from developing a vaccine in record speed to citizen science initiatives tackling the virus in local communities. At Creative Commons we are proud of the part we play in enabling sharing in the public interest through our open licenses, creating open access to knowledge, culture, research and data worldwide. The Open COVID Pledge, freeing thousands of patents to be used in the fight against the virus, is just one example of our leadership in opening up knowledge for public good.^[1]

Across the world, our digital lives have enabled us to continue working and living when our physical world has been closed or limited. And now as we slowly return to a new normal, what can we learn from what we have just experienced to promote the benefits of digital democracy in the support of open societies across our world?

Digital democracy and human rights

Contained in the G7 Open Societies statement from July is the commitment to “protect digital civic space” through “capacity building and ensur[ing] that the design and application of new technologies reflect our shared values, respect human rights and international law, promote diversity and embed principles of public safety”.^[2] Taking human rights and international law, if digital democracy is to succeed human rights on-line and off-line must be protected and promoted. For what is legal off-line should be legal on-line and by default what is illegal off-line should be illegal on-line, where this supports democratic values. To protect individual human rights, digital democracy and an open society, we need to ensure that human rights today reflect our digital reality particularly as we seek to balance privacy with progress, our data rights with innovation.

Article 27(1) of the Universal Declaration of Human Rights is clear – ‘everyone has the right to freely participate in the cultural life of the community, to enjoy the arts and share in scientific advancement and its benefits’. On culture, during lockdown only those with internet access could enjoy a cultural life and even then it was limited to what collections galleries and museums could legally take place on-line. With internet access no longer available in public libraries, the poorest and most vulnerable were left even more isolated than before. Only those that could afford to subscribe to certain content channels could view the latest films or consume up to date content – a life line when we were locked down. Yet the benefits of open scientific research could be clearly evidenced during the pandemic when sharing research and open data literally helped save countless lives. Not only did official scientific research, the majority of which was publicly funded with an open access requirement, illustrate the impact of open practices but citizen driven open initiatives to understand and tackle the virus contributed to local understanding and decision-making. It is a tragedy that open research sharing did not go further to open patent sharing and so once again the Global South suffers.

Two thoughts stem from here – where institutions and individuals were familiar with open practices and principles on-line, where trained individuals could volunteer or public funding supported, their application evidenced impact and results with scientific breakthroughs such as vaccines in record time. Those organisations that did not have the skills, resources or where the practices were not part of the culture and mindset, clearly lost out. Museums who digitised stayed accessible, those who did not remained closed. If we can learn anything from the pandemic and apply it to digital democracy, it is that for digital democracy to succeed and for an open society to flourish, we need digital skills, data skills, an open culture, clear communication and most importantly resources to support these actions. In a data driven society, digital democracy for open societies will only succeed if there is trust in the technology and its benefits.

China

In China we see the opposite of digital democracy – digital autocracy. I remember visiting China in 2008 being made aware that we were clearly being observed as foreigners. Fast forward to 2021 and there is no need for humans to be involved in day-to-day surveillance when cameras and biometric facial recognition can observe both foreigners and the population as a whole. The Chinese state-run biometric facial recognition technology holds data that controls an entire population in real time. No other country has this level of surveillance conducted by the state. Jaywalk in the street and a camera can pick up your indiscretion and ping you on your phone as a warning. If a multiple offender, it could potentially lead to a low social scoring, affecting job opportunities, an entire family’s standing in the eyes of the state or worse still, arrest.

For many Chinese, this is not a violation of human rights but about the state’s responsibility for their individual personal safety. For many the state’s intervention is welcomed by those where safety comes before freedom. For outsiders looking in this appears the epitome of Big Brother, the Orwellian control of a population with chilling effects. Yet as we condemn China, the UK and many G7 democracies use similar technology which has led to wrongful convictions and poor decision-making, affecting prisoners, asylum seekers and people of colour. If we are to succeed in creating technology, as the G7 has described, which respects human rights and the rule of law we will need to lead on creating trusted open and accountable systems, with a human hand of care looking after the public’s interest. Currently there is a rash of regulation hurtling towards policymakers – some in the name of on-line safety which could have the chilling effect of stifling free speech, banning on-line content which would otherwise be legal off-line and detrimentally affecting individual human rights and freedom of expression. Proposals in Australia, according to Digital Rights Watch, could see new laws which would allow for hacking into your computer, your online accounts and any networks you had been in contact with.^[3] This would happen without you knowing or even without requiring a warrant. Clearly the on-line/offline human rights issue will become increasingly important as regulation is considered by Parliaments across the world.

Open Reformation in practice

To be a leader in digital democracy, we need to be aware of the complexity and trade-offs required both to defend and promote open societies. It is no coincidence that just as summer holidays ended and schools returned, there was an announcement by the Chinese Government that they would be restricting the amount of time minors played video games to an hour a day on Fridays, weekends and holidays.^[4] Many parents with teenage kids, me included, on the surface could not agree more about limiting screen time. But surely that is a parent’s job, not the state’s? Gaming today, what you eat tomorrow? Digital democracy could help society collectively find an alternative inclusive approach to this issue opposite to autocracy, using open, inclusive methods to reach consensus and make decisions. During the pandemic Taiwan has stood out on using digital democracy to empower citizens and promote an open society.

If ever there was an open reformation approach, Taiwan is its embodiment. Yet, their success is hugely down to leadership and that of one inspiring, wise and radical individual, Audrey Tang, Taiwan’s first ever digital minister. Tang understands technology. She is a free software programmer and in line with her open values makes herself available for interviews, conferences, summits and podcasts. She took the time recently to talk to Creative Commons in our Open Minds podcast where her passion and enthusiasm for open content licensing shines through.^[5] Her approach is often described as ‘radical transparency’ but her direct openness has benefited the world, helping to understand what open can empower and change.

Taiwan is both walking the walk and talking the talk driven both by geopolitical necessity but also reckoning that society has changed and democracy needs to reflect a new reality. In a recent interview for Noema, Tang quotes the Taiwanese President, Tsai Ing-wen who said “Before, democracy was a showdown between two opposing values. Now, democracy is a conversation among many diverse values.” This is why vTaiwan (virtual Taiwan) has at its core the belief that “the government and the citizens must have the same information so that there is a trustworthy basis for public conversation”.^[6] Open information helped Taiwan during the pandemic whilst the UK Government struggled with the very concept of open sharing information and data. If the UK is to promote open methods, information available to the government must be available to citizens, warts and all. What Taiwan teaches us is that to be effective in digital democracy technical understanding is critical. Taiwan’s success is down to their leadership and what open software enables. There are very few governments across the globe with a free software developer at the helm of digital policy-making and yet with Web 2.0 (mobile, social and the cloud) moving to Web 3.0 (Sir Tim Berners Lee coined the Semantic Web) (edge computing, AI and decentralised networks) we need to bridge the knowledge and culture gap before it becomes a chasm.^[7]

Open digital tools

Interoperability

To be a leader in digital democracy we need to place open digital tools at the heart of government decision-making. These tools, freely accessible to use, are also more cost effective compared to their proprietary alternatives. Huge amounts of data and knowledge remain locked away even after a decade of open government initiatives.^[8] Often this is not by design; data does not talk to data, lack of interoperability between systems creates barriers and for the vast majority of civil servants and government ministers who are not data specialists this world is alien, complex and ironically feels so far from open that for the majority it feels in accessible, closed and elitist. This leads to those who understand this world to be evangelical concerning its benefits and whilst those who do not are at best ambivalent at worst hostile. For digital democracy to succeed and open societies to flourish we need a ladder of engagement making the world of Web 3 mainstream and accessible. This will help dispel myths, create understanding and foster trust.

Digital Open Champions (DoCs)

What if, barring reasons of national security, that all UK Government data were openly licensed in the same format and then promoted by those departments for citizen use or even cross departmental collaboration and experimentation? What if there’s a new leadership/coordination of data scientist/ethics driven civil servants, (the US announced a similar idea), who can communicate with a lay audience – let’s call them Digital Open Champions (DoCs)?^[9] A fast track of young, student recruits who can navigate this virtual world supported by their political masters. This could be painted as a recruitment exercise to attract a new, enthusiastic and change-driven cohort who want government to be run for the people by the people, with data at its centre. Mirroring Code for America’s volunteering leadership work, DoCs would not just be recruited in central government but in local government helping communities and volunteers create solutions to local problems.^[10] DoCs would form the first remote and distributed cross departmental team breaking silos in central, local and devolved governments. However, part of their role, similar to the not for profit world, would be not just technical proficiency but also communication for impact and change.

Storytelling and Ethics

Freeing the data is one step, communicating clearly and effectively the potential usage is another. Just like in the not for profit world, impact stories would determine success and create more budget relieving resources for even greater open reformation. This open reformation would also consider aspects of content, data and knowledge from an equity and ethical lens – creating the first ethical data collective separate from government, but which individuals could opt into if they desired as a trusted source of learning and inspiration. As social media platforms are forced to become interoperable – whether that is due to anti-trust or through platform regulation – users potentially could take their data and apply it where they want for the causes they care about and Web 3 will allow this to happen whilst preserving privacy. Could Web 3 be the key to unlock digital democracy benefiting citizens, parliaments and governments and by default promote open societies?

Conclusion

We are only at the beginning of this journey, but by considering the power of open data, content and sharing as it empowers digital democracy in support of open society principles, we are at a moment where open tools stand in defence of our central belief in democracy where:

Global Britain has the potential to showcase the use of open software, openly licensed content, research and data, as a leading player in the open reformation by both leading at home through Digital Open Champions but promoting abroad through FCDO support.
Open tools championed by the FCDO can promote an open global research space for the global public good.
Design and application of new technologies can reflect our shared democratic and ethical values.
Open technologies can help deliver a shared future, supporting healthy democracies and open societies across our world.

Catherine Stihler is CEO of Creative Commons (CC), the global organisation behind the legal tools which powers the open web. As an international leader in the open movement, Catherine has served as CEO of the Open Knowledge Foundation and spent two decades as a Member of the European Parliament (MEP) for Scotland leading on copyright reform and tech. She is currently the elected Chair of the governing body of the University of St Andrews, having been the 52nd Rector and in 2018 she received an honorary doctorate for her contribution to the university. In 2019 she received an OBE in the Queen’s Birthday honors list for political service.

[1] For more information see: https://opencovidpledge.org/

[2] Cabinet Office, G7 2021 Open Societies Statement, July 2021, https://www.gov.uk/government/publications/2021-open-societies-statement

[3] Digital Rights Watch, Australia’s New Mass Surveillance Mandate, September 2021, https://digitalrightswatch.org.au/2021/09/02/australias-new-mass-surveillance-mandate/

[4] Vincent Ni, China cuts amount of time minors can spend playing online video games, The Guardian, August 2021 https://www.theguardian.com/world/2021/aug/30/china-cuts-amount-of-time-minors-can-spend-playing-video-games

[5] Creative Commons, Open Minds Podcast: Audrey Tang, Digital Minister of Taiwan, July 2021 , https://creativecommons.org/2021/07/13/open-minds-podcast-audrey-tang-digital-minister-of-taiwan/

[6] vTaiwan, see website: https://info.vtaiwan.tw/

[7] Fabric Ventures, What Is Web 3.0 & Why It Matters, December 2019, https://medium.com/fabric-ventures/what-is-web-3-0-why-it-matters-934eb07f3d2b

[8] Open Government Partnership (OGP), see website: https://www.opengovpartnership.org/; Open Data Charter, see website: https://opendatacharter.net/; and Open Data Barometer, Global Report, Fourth Edition, May 2017, https://opendatabarometer.org/4thedition/report/

[9] U.S. General Services Administration, Biden Administration Launches U.S. Digital Corps to Recruit the Next Generation of Technology Talent to Federal Service, August 2021, https://www.gsa.gov/about-us/newsroom/news-releases/biden-administration-launches-us-digital-corps-to-recruit-the-next-generation-of-technology-talent-to-federal-service-08302021

[10] For more information see: https://www.codeforamerica.org/

Topics

Civil Society

Democracy and Elections

Human Rights

Media and Online Freedom

Regions

Europe

United Kingdom

Enhancing electoral integrity in modern day society: A role for the UK?

Article by Dame Audrey Glover

Promoting and upholding electoral integrity around the world is an important way to support open societies internationally. It is an area where the UK can play a significant role in assisting to build international election observation capacity. However, before looking at what can be done in detail, it would be useful to assess where election observation stands today.

Election observation post-1990

Initially, there was great enthusiasm shown for democracy and elections in the early 1990s at the end of the cold war. To be able to vote for whom one wanted was a new reality for many people. Elections were acknowledged as being the cornerstone of democracy and the ultimate display of human rights because they involved the rights of assembly and association, freedom of the media and the right to vote. Elections were recognised as being a crucial step in a country’s development, with the potential benefits of election observation being well understood. The process could play an important role in promoting transparency and accountability as well as enhancing public confidence in the electoral process. To achieve this end, elections needed to be observed and reported on in order to assist and guide countries with their electoral development. International observation by the UN and the Organisation of American States goes back nearly 40 years. Against this background, election observation quickly developed from a ‘one day’ event, to a more thorough scrutiny of the whole electoral process from start to finish.

The rights associated with elections are intended to enable a voter to vote freely without any pressure and to make a real and informed choice of a candidate thanks to an independent media.

All candidates are expected to be able to campaign on the same footing against a backdrop of equal and universal suffrage;
Voters must be confident that their vote can be cast freely in secret, kept secure and counted correctly; and
Above all a voter must have confidence in the system as a whole and of course women, minorities and the disabled must all be allowed to participate.

Election observation organisations

An increasing number of different bodies now observe elections: international organisations, international parliaments, international NGOs, Civil Society organisations and domestic NGOs. The ODIHR/OSCE was one of the first international organisations to undertake comprehensive election observation. OSCE missions are either ‘Full’ with a Core Team, Long Term Observers (LTOs) and Short Term Observers (STOs) or ‘Limited’ without STOs. Over the years the ODIHR has developed an excellent methodology for observing elections and frequently forms a common endeavour with the Parliamentary Assembly of the OSCE. Most Election Observation Missions (EOMs) around the world operate according to principles which are basically similar, but there is no universally agreed document containing election principles or how to observe them.[1]

Comprehensive observation enables missions to look at issues which can have a profound effect on the conduct of an election such as voter and candidate registration, training of local election commissions, the campaigns of candidates, the operation of the media and access to it for all candidates, financing of the media and TV and the candidates’ campaigns and moreover whether there is an effective complaints and appeal system.

Election observation today

More recently, election observation has become more complex and the popularity of and enthusiasm for EOMs around the world has distinctly waned. Why is this?

First, over the last 18 months COVID has put a damper on observation. It is no longer easy for observers to go to other countries to observe elections. The result: they are usually ‘Limited’ elections which means that there are no STOs. As a result there is no systematic observation of voting, counting and tabulation on Election Day. Consequentially there can be no in-depth report on the whole of the election process.

Second, due to current circumstances states often have financial overspend problems and therefore, there is less money to spend on financing Long Term and Short-Term Observers. Consequently, they have often been obliged to limit the number of elections to those in which they will send observers and have to decide on which elections they will send them to. In some instances ‘Full’ or ‘Limited’ Missions have been replaced by smaller Expert Missions which cannot report on the whole election. Even before COVID-19 donor countries were proving to be less willing to support international observation and have sent less observers to OSCE Missions. They have also not been sending observers to conflict affected countries where security costs are very high.

Even more importantly, governments who are in power wish to stay there and manipulate elections in order to be able to do so and they have become smarter in achieving this. Instead of stuffing ballot boxes and winning with 95 per cent of the vote they have started, for example, to make it difficult for voters entitled to vote to register; redrawn electoral boundaries to their advantage; made some polling stations inaccessible; and disenfranchised voters by making it obligatory to produce certain documents, like a driving license (which not everyone has). In addition, the intimidation of civil servants and the buying of votes is taking place. In some instances the playing field is tilted before Election Day, making it hard to prove fraud and consequently ensuring victory. These practices are of course totally unacceptable because elections are for voters to choose those whom they wish to govern them not for the government of the day to choose. Everyone who is entitled by law to vote should not be prevented in any way from being able to do so. Inclusivity is paramount, particularly in relation to minority groups. COVID has provided a successful smoke screen for many countries to introduce legislation curtailing a voter’s rights without being detected until it is too late. Countries are also limiting the number of observers they will allow into their country to observe an election, although this is the prerogative of the election observation body to decide how many observers they need. This means that observation will not take place in that country. This happened recently when the ODIHR pulled out of observing the Russian election because the authorities wanted to reduce the number of observers. Corruption is rife and truth in short supply.

Another problem of today, which creates challenges in relation to election observation, is observing the media.

A short time ago the purpose of media observation was to see whether coverage of elections was fair, honest and representational in relation to newspapers (local and national), TV and the radio. That is often not the case today. In addition to the traditional coverage, media observation now includes social media, ‘bots’, fake news, hate speech, foreign interference, and cyber-attacks. Missions are finding it difficult to devise a methodology to report upon all forms of social media because of cost and access to social media companies’ data. Online violence especially against women in politics drives many potential candidates out of the process because action being taken against the perpetrators is unlikely.

An alarming development is the bleak picture that exists in relation to the treatment of female and male journalists who are being physically attacked, intimidated, threatened, and murdered. Female journalists are particularly vulnerable. The various tactics which are used against them are calculated to reduce the ability of an opposition to campaign and negates the concept of informed choice.

It is a feature of the times that verbal, written interference and physical attacks on the press is not solely done by governments but by businesses as well. Journalists are subject to vexatious legal threats to keep them quiet. These are referred to as Strategic Litigation against Public Participation (SLAPPS).

These practises have made it even more difficult for voters to decide where the truth may be, and it is beginning to result in a reduced turn out by voters and spoilt ballot papers. It is also having the effect of creating an even greater divide between those who are in power and younger members of society and minorities who increasingly feel that they are being ignored. However, there is some evidence that voters are beginning to give voice to their concerns and show their dissatisfaction for their leaders by peaceful and persistent demonstrations.

Furthermore to the above concerns key recommendations – that always appear in the Final Report of an election Observation Mission, such as those of the ODIHR – intended to improve the electoral process in a country are being consistently ignored. They repeatedly appear in Final Reports of an election in the same country without being acted upon thus demonstrating a weakness in effective election observation.

This trend is being exacerbated by COVID-19. The effects of climate change are becoming ever more apparent and are involving enormous amounts of expenditure by governments, and the rise in the cost of living is having a negative effect too. Other serious challenges will doubtless be posed by new technology and the rise of populism and nationalism. What is to be done to reverse this trend when the gulf between the ‘haves’ and the ‘have nots’ is widening around the world?

Possible solutions

It is encouraging to see that the UK is interested in increasing its support for electoral integrity. In the recent Integrated Review reference is made to establishing a new UK capability “to support election observation and activity to strengthen existing multilateral efforts.”[2] Much needs to be worked out what this capacity will be and how it can provide value given the wide range of bodies already well involved in this work.

My conclusions are as follows:

I would suggest that the launch of this ‘UK capability’ needs to be accompanied by a significant amount of publicity alongside as much support from different observation bodies involved in this field as possible.
Given that it would take time to set up a unit in the FCDO – if it proves feasible to do so – to observe elections and given that the WFD already has significant election observation experience and is the FCDO’s ‘arm’s length body’ for international democracy assistance, a capacity could be developed there. For example, the WFD could be a resource, supplying election experts to FCDO posts, other countries and organisations who request them rather than trying to organise full EOMs around the world at this stage. That would require considerable financial resources and could come later and play a similar role to that of the Carter Centre, the National Democratic Institute and the International Republican Institute in the US.
Three main models, possible modus operandi, should be considered: establishing long-term partnerships; ‘ad hoc’ partnerships for specific elections; and maintaining flexibility to move around different options in order to manage ‘ad hoc’ needs as they arise. These would make excellent guiding principles for their operation. Flexibility and adaptability could assist in making election observation more effective.
Working with local NGOs who obviously know about elections and with international election organisations, pooling resources is a practical way to ensure that all aspects of an election are covered. This is particularly important now, since there is currently a general lack of financing and personnel. It would be a good way to concentrate expertise and maximise resources. Those who are observing together should of course all assess the elections against the same principles as much as possible.
It would be most helpful to election observation in general if the UK and other international actors could strongly advocate that the Recommendations in a Final Report are implemented within a limited time period after the publication of a Final Election report and not in the year before the next election. The utility of election observation can only be maximised if Recommendations are effectively addressed. At present they are not implemented, despite offers of assistance from the observing bodies and in the absence of enforcement machinery to make states comply. The OSCE, for example, has long tried to encourage states to implement its recommendations but with limited success. The position should be changed if election observation is to be more effective.
Media freedom, inclusivity and social media, on which it is suggested that observation missions should concentrate, are all very important aspects of an election but when observing, however, it is important that all facets of it are observed. Election financing of the media and of the candidates needs to be observed by financial experts as well.
The implementation of legal provisions in relation to an election overall is also important. The law, for example, must allow anyone who wishes to take legal proceedings in relation to the election to be able to have their case dealt with prior to Election Day. It is also important to ensure that where electronic devices are used for voting that appropriate legal safeguards are in place. The issues at the core of new technologies are accountability, transparency and confidence. The system must be secure, have the capacity for an independent audit and there should always be a paper trail.
Trying to observe ‘social media’ and other interferences with an election is difficult, labour intensive and requires specialists. Some organisations such as the EU, ODIHR and the OAS are already developing a methodology to deal with these new intrusions, to which WFD has contributed a valuable input. However, more needs to be done and election observation organisations should work together to come up with a comprehensive set of guidelines to be applied when observing media by all observer organisations. WFD can help to do this on behalf of the UK Government given its ongoing participation in these efforts.
Although slightly outside the remit of the Initiative, it is also essential to ensure that the youth of today are not excluded from the political process. The UK Government might like to consider what it can do to encourage establishing and developing Youth Parliaments through working with organisations that have parliaments as for example the OSCE and the Council of Europe. The young have voices and views and many of them will be the Members of Parliaments of tomorrow. Now might be a good time to energise young minds and empower the next generation. Consideration should also be given as to how to engage citizens more in politics and hear their views before an election takes place.

The Initiative is a most helpful and timely suggestion to revive and support the valiant efforts that some organisations are making to continue with election observation and to make it even more effective than it is now. It deserves the active support of the world of election observation in order to obtain its goals and I am sure that the WFD will be successful in reviving the value and importance of election observation and electoral integrity.

Dame Audrey Glover has been involved at a senior level with the OSCE for many years. She has been head of OSCE/ODIHR Election Assessment Missions (with rank of Ambassador) on many occasions including: Turkey (May-July 2018), Italy (February-March 2018), FYROM (September-October 2017), USA (Oct-Nov 2016), Mongolia (May-July 2016), Azerbaijan (Sept-Nov 2010) and Georgia (Apr-Jun 2010). She had previously served as Director of the Office of Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) at the OSCE from 1994 to 1997. She has also served as Senior Adviser to the Ministry of Human Rights in Iraq (2004 – 2006), Head of the UK Delegation to the UN Human Rights Commission (1998-2003), Convener of International Law Course at Lauterpacht Centre Cambridge (1998 – 2011) and Legal Counsellor at the Foreign & Commonwealth Office (1989-1994). She is a board member of the Prison Reform Trust, the Graham Turnbull Trust and is an adviser to the board at the British Institute of Human Rights.

[1] The 2005 UN Declaration of Principles for International Election Observation and Code of Conduct for International election observers has been signed up to by a number of the more respected international observer bodies but this far from universally used as a current reference point, particularly by groups such as the CIS which have not signed the declaration. For more see: ACE Project, Declaration of Principles for International Election Observation, https://aceproject.org/electoral-advice/dop/the-declaration-of-principles/

[2] HM Government, Global Britain in a competitive age: The Integrated Review of Security, Defence, Development and Foreign Policy, March 2021, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/975077/Global_Britain_in_a_Competitive_Age-_the_Integrated_Review_of_Security__Defence__Development_and_Foreign_Policy.pdf

Topics

Civil Society

Covid-19

Democracy and Elections

Good Governance and Institutional Reform

Human Rights

International Relations and Geopolitics

SLAPPs

Regions

Europe

United Kingdom

How open societies can save the planet: The environmental democracy approach

Article by Rafael Jiménez Aybar

London, United Kingdom, late 2020: six select committees of the House of Commons call a citizens’ assembly to understand public preferences on how the UK should reduce greenhouse gas emissions to net zero by 2050 because of the impact these decisions will have on people’s lives.[1] The assembly brings together people from all walks of life, shades of opinion, and from throughout the UK to form a representative sample of the UK’s population.[2] Its members have access to a range of sectoral experts providing accessible, actionable information on policy options. The outcomes of their discussions are presented to the six select committees. The committees will use them as a basis for further work on implementing the assembly’s recommendations.

Islamabad, Pakistan, early 2021: for the first time in the history of the Parliament of Pakistan, a Committee of the National Assembly – the one on climate change – adopts an annual work plan drafted in consultation with, and voted upon by, a broad platform of policy experts, academics, and civil society organisations. The Committee Chairwoman Hon. Munaza Hassan is praised by the Speaker for this democratic innovation as an example for the whole House.

Kampala, Uganda, mid-2021: a high-level roundtable on the Nationally Determined Contributions (NDCs) under the Paris Agreement in the run-up to COP26 is convened by Climate Change Committee Chairman Honourable Lawrence Biyika Songa. With the main public policy climate actors in one room, alongside civil society organisations, Hon. Songa can solicit support and build consensus among the committee Members around the national climate bill. The bill had been introduced in 2018, but it stalled since, as the key climate change stakeholders had been engaging in silos. A week later the bill is tabled for a second and third reading and is passed without opposition.

What do these developments have in common? They are examples of environmental democracy principles in action that resulted in tangible progress: people being given an opportunity to access actionable environmental and climate information and participate in decision-making – and, in doing so, creating the political space for ambitious climate policies, as well as providing vital momentum for implementation.

The latter two examples are also results of some of recent WFD’s efforts embedding an environmental democracy approach across its wide portfolio of democracy support programmes.[3] It has been encouraging to see that, far from questioning this innovation, parliamentary champions have welcomed it with open arms. As Hon. Songa closed the high-level roundtable, he thanked WFD ‘(…) for this engagement, because it has always been a challenge to mobilise all these stakeholders to discuss the bill (…)’. Indeed, environmental democracy practices do not undermine representative democracy – rather, they provide a solution-oriented toolbox strengthen it.

The environmental democracy lens: Bridging political, governance and scientific imperatives

WFD’s move to embed the environmental democracy approach in democracy support programming was inspired by a holistic understanding of the hybrid nature of global environmental challenges, and mindful of the constraints for solutions to be found.

Many of today’s environmental concerns are, at their core, political issues, and failures of governance. Environmental science is not disputed, but so far political systems worldwide have failed to produce the decisive action required to address adequately climate change and environmental degradation. Despite the ever-growing number of international environmental agreements and treaties, the Environmental Rule of Law report of UN Environment revealed that implementation at the national level is poor, and that many countries have neither the required capacity nor the political will to deliver on their commitments.[4]

Yet a failure to avoid dangerous warming and further degradation of earth’s life-support systems will destabilise societies and hit the most vulnerable peoples and countries first. A feedback loop between unbridled environmental degradation and the degradation of human rights and, ultimately, of the rule of law, seems inevitable. On September 13^th, the UN High Commissioner for Human Rights Michelle Bachelet warned that environmental threats are worsening conflicts worldwide: “The interlinked crises of pollution, climate change and biodiversity act as threat multipliers, amplifying conflicts, tensions and structural inequalities, and forcing people into increasingly vulnerable situations,” Bachelet said.[5] “As these environmental threats intensify, they will constitute the single greatest challenge to human rights of our era.”

The constraints for solutions are physical in the first place: the carbon budget available for humankind to keep global warming below the safer threshold of 1.5C recommended by science is small, so time is short. The shift to more sustainable production and consumption patterns and ecosystems management is just as urgent, having regard to planetary boundaries.

However, the constraints are political and financial as much as they are time-related and physical. The policies required to deliver the objectives of the Rio Conventions, from the post-2020 global biodiversity framework under the Convention on Biological Diversity (CBD) to the Paris Agreement require not just rapid but profound changes in our lifestyles, from the way that we eat, heat and cool our homes, and travel, to the way we invest our savings. Some of these changes will be unpopular.

In addition, some of the changes, as well as the unavoidable impacts of the climate change already locked in, will also be complex and costly in the short term, and decisions will need to be made on how bills and efforts are shared. Different climate policy options will place the financial burden and the effort on different social groups, and people will expect the sharing to be fair, or else they will object to the measures, even if they agree with the need for action on climate and sustainability. Compensations for losses and damages, even at local level, will ultimately need to be tackled. Unfair or ill-communicated policies will leave room for populists to question the need for action and undermine precious public support for the climate policy objectives.

In democratic countries, these changes will not occur without sustained and massive societal buy-in, or else democratic institutions will not be able to deliver them. No mainstream political party will campaign on an ambitious Paris-compatible platform unless it believes that will earn it enough votes, nor advance it inadvertently once in office. In addition, in most countries democratic institutions are being made fragile under the wave of populist authoritarianism that is sweeping the world. Younger democracies remain more vulnerable still to these threats.

In the meantime, the COVID-19 pandemic has put additional stress on the purse of donor countries, which were expected to live up to their commitments on multilateral climate finance, and to invest in accelerating the shift to a green economy at home.

Environmental democracy: Past and present

The foundations of environmental democracy were established in Principle 10 of the Rio Declaration on Environment and Development, which emerged from the 1992 UN Earth Summit:[6]

“Environmental issues are best handled with the participation of all concerned citizens, at the relevant level. At the national level, each individual shall have appropriate access to information concerning the environment that is held by public authorities, including information on hazardous materials and activities in their communities, and the opportunity to participate in decision-making processes. States shall facilitate and encourage public awareness and participation by making information widely available. Effective access to judicial and administrative proceedings, including redress and remedy, shall be provided.”

The Declaration defines the three critical rights that form the pillars of environmental democracy: transparency and openness, participation, and accountability and access to justice. They are mutually reinforcing.

Since 1992 the principles of environmental democracy have been embedded more comprehensively in other international and regional instruments. These include the 1998 Aarhus Convention, with 47 parties across Europe and Central Asia, and the 2018 Escazu Agreement with 22 signatories across Latin America and the Caribbean, and new provisions focused on protecting environmental human rights defenders. It appears that the flame of environmental democracy is slowly catching.

Unfortunately, the flame is not catching fast enough: environmental defenders were killed in record numbers in 2020, according to Global Witness’ report of September 13^th.[7] The number of such deaths last year was more than double the figure in 2013, but Global Witness believes its data represents an undercount because it depends on the level of transparency, press freedom and civil rights in the countries surveyed. Since 2012, when Global Witness started gathering data on killings of environmental defenders, the evidence suggests that as the climate crisis intensifies, violence against those protecting their land and our planet also increases.

In order to catalyse and accelerate action implementing Principle 10, the 11th Special Session of the UN Environment Programme (UNEP) Governing Council/ Global Ministerial Environmental Forum adopted a set of guidelines ‘for the development of national legislation on access to information, public participation and access to justice in environmental matters’ in Bali, Indonesia, in 2010.[8]

However, in relative terms, over the last decades bilateral and multilateral donors have not prioritised investing in enhancing the environmental rule of law in recipient countries, even as an insurance policy for the durability of their investment on flagship pilot projects. Accordingly, national and multilateral agencies targeting environmental problems often had neither the mandate, the budget lines nor the in-house expertise to ‘do politics’, which is how the policy and governance agendas are often perceived. Similarly, international democracy support actors lacked the mandate, expertise, and resources to address environmental governance matters in their programming. This has impaired the effectiveness of both sets of actors to tackle issues that straddle the traditional environmental protection and governance spheres, such as corruption and policy capture, which in most resource-rich younger democracies are inextricable from environmental decision-making.

Open data on the environment, open societies – or the reverse

Environmental openness, the right to freely access information on the environment, is required to help citizens, civil society, media, businesses, the courts, and the international community understand what is happening in relation to the environment and how their governments are responding. Environmental openness is a precondition for effective environmental rule of law.

Open data has a transformative potential because it allows the release of data into the public domain that can be freely used, reused, and redistributed by anyone. If this information is in open data formats, then it enables a raft of digital tools to be built by civil society watchdogs using the information.

Environmental openness, so that environmental information is available proactively or upon request, has been legislated upon all around the world, beyond the countries which are Parties to the Aarhus Convention and the Escazu Agreement. Most countries have regulated access to information in a legal act. However, some countries, which have regulations and laws to access information even if not designed exclusively for environmental issues, encounter enormous socio-cultural, institutional, and political barriers for their adequate and timely application.

Despite the importance of this principle and regardless of provisions in force, many countries are still reluctant to opening up critical climate- and environment-related data. Moreover, many countries are hesitant to invest in the necessary infrastructure that would allow for information to be published in open data standards, which means that governments’ data remains locked away or in unusable formats.

A lack of environmental openness entails significant risk for sound environmental governance, and for the rule of law more broadly. The most significant of these risks is the fostering of an enabling environment for corruption and policy capture, which will lead to unfettered environmental degradation and related impacts on the lives of people, often the most vulnerable in society.

At the same time, corruption and policy capture undermine access to information on the state of the environment and access to participation. Research shows that gaps between the legal provisions and the implementation of these provisions are frequent and affect major activity areas (e.g. fisheries management, land use and deforestation) in resource-rich countries. Despite the growing number of initiatives that seek to improve access to information and transparency of data around natural resources and environmental projects, opacity around environmental issues and natural resource-based economic development is still the rule in many resource-rich countries, including most of those in Global Britain’s foreign policy priority countries in Africa and the Indo-Pacific region.

This makes it much harder to ensure appropriate policies on the environment. Critically, it also needs to be viewed in light of recent trends towards de-democratisation and rising authoritarianism, and of the impact of corruption on economic development of countries.[9]

Democracy that delivers: New synergies for invigorating open societies

There is a clear link between a well-functioning democracy and addressing environmental crises. The foreign policy goals of Global Britain of open societies and strong democracies on one hand, and of protecting our planet on the other, are mutually dependent. As such, actions to strengthen environmental governance also strengthen democracy and open societies. Therefore, working on the nexus of sustainable environmental governance and the democratic process is bound to deliver benefits on both fronts, and to maximise the effectiveness of investment on multilateral climate technology cooperation as well as on open governance.

However, scaling up this approach will require unprecedented synergies between environmental civil society organisations and policy experts and governance practitioners, as well as across government departments.

Global Britain post-COP26: Environmental democracy, climate openness

Some of the fundamental concepts related to environmental democracy outlined in the Rio Declaration were codified in Article 6 on Action for Climate Empowerment (ACE) of the United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) in 1992, and subsequently incorporated into the Paris Agreement. ACE encompasses actions to promote climate awareness, education and training, access to information, public participation, and international cooperation.

Although pledges concerning ACE are non-binding, they are in fact the political lifeblood of the Paris Agreement and the 1.5°C to 2°C target, particularly for democratic countries.

This is so because a failure by these Parties to promote climate awareness, education and training, access to information, and public participation will surely result in said democratic governments running out of steam, political space, and democratic legitimacy to ratchet up climate action at an accelerated pace every five years, as they have committed to do under the Paris Agreement. The lack of global ambition evidenced in the updated NDCs submitted in the run-up to COP26 suggests that, at present, some Parties already seem to lack the requisite short-term political space to take the concrete, immediate measures that will make the difference for the 1.5°C target and find it more feasible to send high climate ambition into the long grass for now, with net zero commitments by 2050, that is, safely beyond the next electoral cycle. On the other hand, not even the most climate-active totalitarian regimes, such as China, have a better record than most democracies, and otherwise most of them have a far worse score than democracies, which suggests that scarcity of political space for sufficient climate action is not a constraint exclusive to democracy.[10]

In July Members of Parliament from five countries – Canada, Georgia, Indonesia, Kenya, and Pakistan – added their names to a statement titled ‘Why the empowerment agenda at COP26 matters for the success of the Paris Agreement’ that calls for public empowerment to be a top priority at the conference.[11] The publication of the statement follows the announcement on July 7^th that the COP26 presidency programme will include a focus on public empowerment. The statement suggests UNFCCC Parties ought to adopt a more ambitious work programme for climate empowerment at Glasgow next November, place it at the heart of their national climate planning, and count on parliaments – the institutions representing people and making decisions on climate change – as delivery partners. This will make life easier for the parties going forward, and ‘(…) In doing so, the Parties will also be providing a much-needed shot in the arm to democracy’.

In conclusion, Global Britain, with its democratic tradition, its experience testing climate democracy innovation, and the name of one of its main and best-known cities, Glasgow, as the COP26 host, embedded in the name of the next multi-annual agreement on ACE, has a unique opportunity to mainstream the environmental democracy approach in foreign and development policy to enhance effectiveness and maximise the impact of available resources. This will provide it with tools to turbo-charge climate action with democratic innovation, empower civil society champions and their elected representatives, and help Global Britain attain its global climate and open societies objectives.

Global Britain’s embrace of this environmental democracy approach would require the Foreign, Commonwealth & Development & Office to:[12]

Adopt a set of principles and multi-annual frameworks for action aligned to the principles of climate and environmental democracy, informed by its strong skills in political analysis, with the aim of bringing environmental actors together in a coherent long-term effort to influence decision-making on climate and environmental governance.
This includes supporting institutions that hold governments accountable, strengthening civil society and climate and environmental coalitions, increasing awareness of climate risks and opportunities, environmental rights and environmental justice, and encouraging the free flow of accurate and up-to-date climate and environmental information.
In the aftermath of COP26, priority should be given to supporting actions at country level in key nations focused on the democratic scrutiny of government action to deliver on the commitments under the updated NDCs, including parliaments’ progress in adopting the required legislation and reviewing its enforcement, and the implementation of ACE programmes.
Put in place grant and contracting arrangements allowing medium-sized grants to be awarded to the specialist not-for-profit sector for climate and environmental democracy support activities.

Rafael is WFD’s Environmental Democracy Adviser. He has over 15 years of experience strengthening national parliamentary capacity on climate and environmental governance worldwide from the Secretariat of GLOBE International, the world’s oldest independent parliamentary network on the environment.

[1] Climate Assembly UK, see website: https://www.climateassembly.uk/

[2] Climate Assembly UK, Who took part?, https://www.climateassembly.uk/detail/recruitment/index.html

[3] WFD, Global environmental crises – a democratic response, https://www.wfd.org/approach/environmental-democracy/; WFD, Our approach, https://www.wfd.org/approach/

[4] UNEP, Environmental Rule of Law: First Global Report, January 2019, https://www.unep.org/resources/assessment/environmental-rule-law-first-global-report

[5] UNHR Office of the High Commissioner, Environmental crisis: High Commissioner calls for leadership by Human Rights Council member states, September 2021, https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=27443&LangID=E

[6] Environment Commission for Latin America and the Caribbean, Principle 10 of the Rio Declaration on Environment and Development, 1992, https://www.cepal.org/en/infografias/principio-10-la-declaracion-rio-medio-ambiente-desarrollo#:~:text=Principle%2010%20seeks%20to%20ensure,for%20present%20and%20future%20generations

[7] Global Witness, Last line of defence, September 2021, https://www.globalwitness.org/en/campaigns/environmental-activists/last-line-defence/

[8] UNEP, Guidelines for the development of national legislation on access to information, public participation and Access to justice in environmental matters, February 2010, https://wedocs.unep.org/bitstream/handle/20.500.11822/11182/Guidelines%20for%20the%20Development%20of%20National%20Legislation%20on%20Access%20to%20information%2c%20Public%20Participation%20and%20Access%20to%20Justice%20in%20Environmental%20Matters.pdf?sequence=1&isAllowed=y

[9] UNODC, UNODC’s Action against Corruption and Economic Crime, June 2021, https://www.unodc.org/unodc/en/corruption/index.html

[10] Climate Action Tracker by Climate Analytics, New Climate Institute, Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK). It currently rates China’s ambition as Highly Insufficient, while the USA, the US and the UK’s are rated as ‘Insufficient’. The Gambia is one of the few countries currently rated as ‘Paris-compatible’, see: https://climateactiontracker.org/countries/china/

[11] WFD, Why the empowerment agenda at COP26 matters for the success of the Paris Agreement, July 2021, https://www.wfd.org/wp-content/uploads/2021/07/Climate-Empowerment-Agenda-Statement-1.pdf

[12] WFD’s approach to Environmental Democracy, June 2020, https://www.wfd.org/wp-content/uploads/2020/11/Global-environmental-crises-a-democratic-response_WFD_2020-updated.pdf

Topics

Civil Society

Democracy and Elections

Energy, Environment and Resources

International Relations and Geopolitics

Regions

Europe

United Kingdom

Global Britain for an open world? – Conclusions and Recommendations

Article by Adam Hug and Devin O'Shaughnessy

This publication has set out in detail the scale of the global threat to open societies and put forward practical ideas for how the UK can play an active role in the defence of democracy, good governance and human rights. The UK needs to develop bold and integrated strategies for its own future use and a package of measures that can be proposed as its contribution to the Summit for Democracy (S4D). The essay contributions in this collection provide a rich set of proposals and ideas that go far beyond what can be wrapped into a simple conclusion but this endeavours to capture some of the key points for action raised by our experts.

First things first, the UK must get its own house in order to be consistent in its principles both at home and abroad. The recent Pandora Papers highlight yet again the central role played by the UK and its overseas territories in the financial networks that support autocratic regimes and closed societies around the world. The UK Government needs to deliver on the long-promised beneficial ownership register for property; it should transform or abolish Scottish limited partnerships; reform Companies House and increase both its staffing levels and those of the National Economic Crime Centre constituent partners (such as the National Crime Agency, Serious Fraud Office and HMRC) to give them the capacity to check registry information and undertake enforcement action. It should do more to tackle libel tourism and Strategic Lawsuits Against Public Participation (SLAPPs) to stop international autocrats using the UK courts as a tool to muzzle dissent. The UK needs to take further action to improve transparency and protect against foreign influence of the political process. The Government’s approach to immigration also needs to leave space for the emergency protection of those most at risk of being targeted by authoritarian regimes.

The Government should reconsider some of its current approach to respected UK institutions such as the BBC, universities, and civil society groups if it is to maintain its position as a ‘soft power superpower’. A culture war could lead to collateral damage to Britain’s international standing and risks giving the green light to authoritarians seeking to undermine their own independent institutions in a more expansive fashion. Furthermore, the Government should rethink and revise measures in new legislation currently under debate such as the Police, Crime, Courts and Sentencing Bill and the Elections Bill that restrict the right to protest or to vote in ways which have attracted international opprobrium. The UK’s ability to lead positive change internationally will be influenced by how other countries perceive the way it practices the principles of an open society at home, as well as what it preaches through its foreign policy.

When looking at how to make its case internationally the UK should be clear that the occurrence of open societies and open economies are clearly correlated but that causation is rooted in the institutions of open governance, rule of law and a pluralistic political environment that underpin them both. In these economically challenging times the cause of open societies and liberal democracy needs to be married with economic justice, greater opportunities and ensuring ordinary people have a stake in the economy and political life. UK foreign assistance needs to help rebuild trust in both open economies and societies by working towards a position where market institutions fairly apply the same rules to everyone, corruption is under control, inequality is reduced, businesses operate ethically and there is dialogue and collaboration between economic forces, civil society and democratic institutions.

The UK needs to protect and nurture its soft power strength from the risk of being hollowed out at times of budget cuts and political pressures. The mix of different soft power strengths should give the UK a unique ability to serve as a ‘Library of Democracy’, a globally connected soft power hub and resource centre to support the cause of open societies around the world. As a middle power, albeit with a number of important international assets, the UK needs to work effectively and in new ways with like-minded partners amongst donor countries, in the global south and in civil society to maximise its impact on behalf of the cause of open societies.

This publication sets out a number of ways in which the UK could seek to rethink and reform its approach to foreign policy and international aid to support open societies and human rights. It argues that the UK should seek to be ‘Doing Development Democratically’ (DDD), a long-term integrated cross-governmental approach that includes investing directly in democracy assistance programmes.

This DDD approach argues that the UK should act with ‘democratic sensitivity’, as any UK initiative conducted in or with a country will interact with its political systems and the Government should understand the positive or negative effects this may have for its democratic health. As Graham Teskey and Tom Wingfield argue, the FCDO should assess country strategy and individual programmes for unintended consequences and commit to a time-bound, measurable realignment if required. The UK should try to ensure at a minimum, that its actions do no harm to a country’s democracy, and ideally strengthens it by reinforcing local ownership, good governance, transparency, accountability, inclusion, and respect for human and democratic rights.

Working with partners, the UK should create a ‘Democracy Premium’ of clear and visible incentives for governments that show a demonstrated commitment to democracy and human rights, by offering a package that could include: additional foreign aid; trade preferences on more beneficial terms; enhanced access to international development finance; security guarantees; debt relief; technical support; and diplomatic engagement and participation in sought after international and regional agreements. Disincentives for backsliding should also be considered.

The important role that women’s political leadership can play in making government more accountable and democratic, while curbing issues like corruption, is evidenced by a number of authors including Rt Hon Maria Miller and in the introduction. It is vital that UK expertise in this area is not lost as the result of the perceived reprioritisation in the Integrated Review and that women’s rights and political leadership should be fully integrated into the wider Open Societies Agenda, learning from feminist foreign policy approaches in Sweden and Canada.

Similarly both the UK and the international community need to be able to respond quickly and decisively to bolster democratic opportunities when they present themselves. Taking an entrepreneurial approach to embedding open societies and in partnership with others, the UK could help deliver a ‘democratic surge’ of political, practical and financial support to buttress democratic openings and sustain them until change becomes embedded over the long term.

Which countries are chosen as key partners will be likely guided by UK strategic priorities but should not be bound by them. Decision-making must also be informed by where the UK can most effectively be a ‘force for good’ and to seize opportunities that arise. However, as set out in the introduction, there is an argument that investment in democratic development in regional leaders (i.e. ‘swing states’), often likely to be of wider strategic interest to the UK, can have an important role in diffusing open society principles across their wider regions.

This flexibility needs to be built into a strategic approach that reflects the long-term nature of change that is being supported in order to promote open societies and an open international system. The FCDO should explore extending its planning and delivery horizons to reflect this. Phil Mason argues that the FCDO should explore restoring the ten-year programming frameworks previously used by DFID, not an unreasonable approach given the Integrated Review is currently framed around the Prime Minister and Government’s 2030 Vision.

The publication recognises that the UK will continue to work with and provide support to countries that are not democracies and whose governments have no intentions to become one. However, it is important not to mislabel such governance work and other projects in autocracies as supporting democratic development or to pretend (‘democracy washing’) that such partners are ‘emerging democracies’ despite all the evidence to the contrary. Such work needs to be constantly reviewed to ensure it is delivering tangible outcomes, particularly in relation to security sector support.

Irrespective of the political situation of a country UK engagement should seek to build on a core platform of tacking corruption, promoting the rule of law and protecting freedom of expression (with a UK focus on media freedom). These are areas that are mutually reinforcing and can underpin wider progress towards other open societies goals. Phil Mason makes clear that technocratic box-ticking procedures are not enough to root out corruption and that there is a need for wider reform to the political and social culture, improving the quality of governance to greatly reduce graft. As a number of authors make clear, political will is key to effective implementation and delivering long-term change to governance standards, corruption and political pluralism. As Graham Teskey and Tom Wingfield also explain local context in institutional design is key, as more established Western institutions can potentially be sources of inspiration and support but should not be models for uncritical emulation, unmoored from local experiences.

Given the substantial cuts to Official Development Assistance (ODA), the UK will need to compensate by more effectively using all the other tools available to it in an integrated manner to move the Open Societies Agenda forwards. Many of these key tools have been outlined in the mechanisms for a ‘Democracy Premium’ outlined above, but it also means that ambassadors and ministers will need to spend greater political capital by speaking out more regularly on cases involving activists at risk, the unjustly imprisoned and to protect civic space bilaterally and multilaterally, both in private and in public. It should use its non-ODA funding mechanisms strategically in countries not eligible for aid but where impact could be important (including places like Poland, Hungary, Kuwait and Oman). The UK also needs to use and expand its new ‘Magnitsky-style’ sanctions regime to ensure rapid, coordinated and targeted sanctions are imposed against high level officials involved in orchestrating gross human rights violations along with the other measures to protect civic space that Iva Dobichina, Poonam Joshi, Sarah Green and James Savage argue for in their essay.

Graham Teskey and Tom Wingfield rightly argue for the need for some humility, understanding that in many cases the influence of external actors, such as the UK, will be more marginal to the cause of open societies than might be desired. They are right that diplomacy and aid cannot ‘deliver’ an open society by themselves and that supporting local actors who want to live in open societies are crucial to the success of any endeavour, what Stephen Twigg calls ‘the vital role of citizens, civil society organisations and other stakeholders in maximising the impact of any strategy’. Twigg also makes clear the ‘importance of multilateral action to bring together an alliance of countries, institutions and networks to take an issue forward’. Ideas for new international cooperation mechanisms include the Global Partnership for the Rule of Law suggested by Murray Hunt, which would bring together global collaborators under the leadership of a former world leader. The existing UK-Canada cooperation on the Media Freedom Coalition, provides a model to be built on for other bilateral and ‘minilateral’ initiatives to support open societies. James Deane and Murray Hunt respectively set out a persuasive argument for the development of an International Fund for Public Interest Media and a Global Fund for the Rule of Law, pooling resources from governments around the world as well as NGOs and (where appropriate) private sector partners.

However, the international partnership approach should fit alongside the understandable desire to strengthen UK based open society and democracy assistance capacity. Again using a pooled approach an Open Societies Fund could be created – potentially ring-fenced from the Conflict Security and Stability Fund (CSSF) – and be delivered by a consortium of British organisations (‘Team UK’), particularly from the not-for-profit sector and including appropriate arms-length bodies. These ‘best of British’ organisations would be capable not only of delivering impactful programming and generating soft power dividends, but could also be increasing competitive in securing EU, other European, and US-funding, further stimulating their growth and capabilities.

As hosts of COP26 – the most important climate conference since the 2015 Paris Accords – the UK has an unmissable opportunity to link combatting climate change and wider environmental degradation to the Open Societies Agenda. As Rafael Jimenez Aybar writes, if democracies are to thrive, they need to be better at solving ‘wicked problems’ like combatting global warming, protecting biodiversity, and speeding up the green energy transition. If solved through democratic means – realised through the three pillars of environmental democracy, namely environmental openness, participation, and access to justice – the result should be more just, widely accepted solutions that meet the incredible challenge humanity is facing. The UK could throw considerable weight behind WFD’s Environmental Democracy Conference, planned for 2022, making it an officially UK sanctioned Summit for Democracy side event, and kickstarting a global push to advance environmental democracy via multilateral and bilateral channels.

The challenge facing the UK and other countries seeking to reverse the retreat of democracy and open societies around the world is substantial but with the right approach and the necessary political will it is a far from insurmountable one. This publication has set a wide range of ideas that, if absorbed and acted upon, can certainly help the UK show a ‘renewed commitment to (being) a force for good in the world – defending openness, democracy and human rights’ that will be necessary for ‘shaping the open international order of the future’.

Recommendations

The individual essays make a wide range of important suggestions for reform and action in their respective areas of policy. They include that:

The UK must get its own house in order. A programme of domestic reform should include:
- Delivering a beneficial ownership register for property; reforming and better resourcing Companies House, the National Crime Agency, Serious Fraud Office and HMRC; and transforming or abolishing Scottish limited partnerships;
- Rethinking and revising restrictions to the right to protest and vote in the Police, Crime, Courts and Sentencing Bill and the Elections Bill; and
- Protecting the UK’s soft power strength and avoiding undermining UK institutions so that the UK can act as a ‘Library of Democracy’, a democratic resource for the world.
The UK should commit to ‘Doing Development Democratically. This should include:
- Acting with ‘Democratic Sensitivity’ by understanding the impact of UK decisions on a country’s democracy, seeking to do no harm and instead supporting openness;
- Creating a ‘Democracy Premium’ of incentives for governments committed to democracy and human rights. Offering additional foreign aid, trade preferences, international development finance, security guarantees, debt relief, technical support, diplomatic engagement and access to international agreements;
- Responding to emerging opportunities for reform by delivering a ‘Democratic Surge’ of political, practical and financial support to buttress democratic openings; and
- Ensuring women’s political leadership plays a central role in the upcoming International Development Strategy and other FCDO policies.
The FCDO should invest in UK election observation capacity including a rapid response fund and push countries harder to deliver reforms on the basis of observation reports.
Ambassadors and Ministers should speak out more on human rights abuses and use Magnitsky sanctions to go after abusers.
The UK should support open data by creating ‘Digital Open Champions’ to drive reform at home and making it a key plank of its approach to aid and international regulatory bodies.
Support the development, funding and mobilisation of the International Fund for Public Interest Media and the establishment of a Global Fund for the Rule of Law.
Invest in UK democracy building capacity through a new Open Societies Fund, which could be delivered by a consortium of British NGOs and organisations (Team UK).
Ensuring the UK has clear commitments to show leadership at the Summit for Democracy.

Adam Hug became the Director of the Foreign Policy Centre in November 2017, overseeing the FPC’s operations and strategic direction. He had previously been the Policy Director at the Foreign Policy Centre from 2008-2017. His research focuses on human rights and governance issues particularly in the former Soviet Union. He also writes on UK foreign policy and EU issues. He studied at Geography at the University of Edinburgh as an undergraduate and Development Studies with Special Reference to Central Asia as a post-grad.

Devin O’Shaughnessy is the Director of Strategy and Policy for the Westminster Foundation for Democracy (WFD), responsible for advancing WFD’s strategic direction and providing technical leadership to its programmes and policy work. He has over 20 years’ experience in the field of international development, with expertise in democracy and governance, legislative assistance, civil society strengthening; electoral processes and observation; citizen participation; state building in fragile contexts; and inclusive politics. Before joining WFD, he worked for the National Democratic Institute (NDI) for nearly six years in Washington, DC, Indonesia, and Afghanistan. He has a Master’s degree in International Relations from Johns Hopkins University School of Advanced International Studies (SAIS).

Image by Number 10 under (CC).

Topics

Brexit

Civil Society

Covid-19

Democracy and Elections

Energy, Environment and Resources

Good Governance and Institutional Reform

Human Rights

International Relations and Geopolitics

SLAPPs

Regions

Europe

United Kingdom

Responding to retreating rights in Kyrgyzstan, Tajikistan and Kazakhstan

Article by Adam Hug

September 30, 2021

Responding to retreating rights in Kyrgyzstan, Tajikistan and Kazakhstan

Over the course of 2021 the Foreign Policy Centre’s Retreating Rights project has mapped the scale of the human rights challenges in three of the five Central Asian states through publications on Kyrgyzstan, Tajikistan and Kazakhstan. The Retreating Rights project has mapped the rapidly declining picture for political pluralism and civic space in Kyrgyzstan since the October 2020 overthrow of President Jeenbekov and the vertiginous rise of President Japarov, while being frank about the situation that preceded and precipitated it – a political culture blighted by corruption, hatred and impunity. It documented how President Rahmon has steadily consolidated political and economic power firmly in the hands of his family and their associates in Tajikistan, following a ruthless strategy that has either suppressed, acquiesced or incorporated opposition voices. The project has also mapped the incomplete transfer of power from First President Nazarbayev to President Tokayev, who has promised change and introduction of a ‘listening state’ but so far failed to make a substantive difference to the human rights situation. Though opportunities for dialogue have opened in some areas, Kazakhstan’s powerful ruling elite remains broadly the same.

In all three countries the COVID-19 pandemic exposed significant failings in governance and state capacity, as well as the importance of civic movements in helping respond to the crisis. COVID has provided further opportunities for governments to expand the powers and surveillance reach of their security apparatuses. The crisis has come on top of a period of existing economic uncertainty, with Tajikistan and Kyrgyzstan continuing to struggle as the poorest countries in the post-Soviet space and when the shine has come off the Kazakh economic miracle, with the cost of living being squeezed and the future for its energy wealth increasingly uncertain.

The project documented how across the three countries the resources of the state are used to pursue political opponents to entrench the position (and wealth) of the elites currently in power. In Kyrgyzstan, the arrests of opposition politicians has become a repeated feature of post-election and revolution cycles but there are clear signs that this time the net may be being spread more widely. In Kazakhstan and Tajikistan, the Governments have been ruthless in using anti-extremism powers to completely clear the political landscape of opponents, including cracking down on low-level activists with punitive force. The use of Freedom Restrictions (parole type restrictions against political and civic activism in lieu of prison) in Kazakhstan and other insidious pressures such as arrests and intimidation of family members are among the tools used to make the cost of challenging the ruling elites extremely high. Democracy and political pluralism have never been allowed to flourish in Tajikistan and Kazakhstan with the punitive approach above combined with onerous registration requirements which would be hard to meet even without the risk of arbitrary arrest and other punitive measures. While the research clearly shows that democracy in Kyrgyzstan has always been more fragile than some Western observers might wish it to have been, and following the country’s third revolution in 15 years, the warning signs are flashing brighter than ever.

Across the three countries political elites have positioned themselves to take full advantage of economic opportunities, capturing resources and squeezing out competitors to creating local monopolies in the private sector, dominating state owned enterprises and in some cases benefiting from customs monopolies and smuggling rings. The publications have documented the extent to which such money seeps into Western jurisdictions, not least in the United Kingdom and its overseas territory tax havens.

The picture on civic space has made for grim reading across the three publications. In Tajikistan a few resilient civil society organisations are able to continue to operate and make a meaningful difference on issues that do not directly challenge the ruling power structure. However, they are walking on egg-shells over what they can say and do in an environment where one misstep could lead to imprisonment and brutal repression. The international community can find itself toning down criticisms of the regime in order to try to maintain this remaining toe-hold of civic space but it has an ever growing resemblance to a hostage situation. In Kazakhstan pressure waxes and wanes on the core of independent civil society still able to operate depending on the current political climate, with any link to the opposition ruthlessly pursued and cracked down on, particularly if there is any connection to fugitive oligarch and implacable Nazarbayev opponent Mukhtar Ablyazov. For many years independent civil society in Kyrgyzstan has faced delegitimisation by those in society seeking to undermine them for their links to the West and for their involvement in pushing for liberal social values. The tools used to apply pressure in all three countries include harassment of individual activists (from pressure by the security services through to trolling campaigns), onerous registration and financial reporting requirements and other forms of bureaucratic pressure. The publications examine in detail how the international community could work with local civil society partners to push back against harassment, delegitimising narratives and strengthen their support on the ground. Many of the problems facing NGOs are also faced by independent trade unions who in Kazakhstan and Kyrgyzstan have been under persistent pressure.

One of the major challenges facing international support for human rights in the region and Western engagement more broadly is the way in which issues around women’s rights and LGBTQ rights are facing increasing push back from conservative social groups and politicians. This has seen everything from action on domestic violence and bride kidnapping through to protections for harassed and ostracised LGBTQ groups framed as a Western attack on traditional, local values. This culture war, with local conservative activists bolstered by Russian and other international illiberal and anti-Western narratives, has been relatively successful in helping the delegitimisation of Western backed civil society in Kyrgyzstan and the debate is now heating up in Kazakhstan, with issues of LGBTQ rights already off limits for campaigners in Tajikistan due to the level of repression. The publications also highlighted the impact of ongoing ethnic tensions, particularly for the Uzbek minority in Kyrgyzstan, but also how Kazakhstan, which has comparatively successfully navigated issues of ethnic identity since independence, is facing emerging tensions (notably around the upsurge of violence against the Dungan community in 2020) as sense of Kazakh identity has become stronger. The practice of religion is actively managed by the state across the region with Tajikistan and Kazakhstan seeing tight control of religious observance and actives measures against proselytisation, with some greater freedoms and open religiosity found in Kyrgyzstan though some restrictions on hijab wearing are to be found in all three states.

The project showed the growing economic and political power of China in all three countries, a presence that has not been without its tensions, particularly in Kyrgyzstan and Kazakhstan as concerns over resources, jobs, the treatment of fellow Muslims (including ethnic Kazakhs) in Xingjian and the extent of the power imbalance have fuelled tensions. Russia remains a key regional player acting as the lead security partner, recipient of labour migrants from Tajikistan and Kyrgyzstan (with remittances a major source of income for both countries), and with Kazakhstan and Kyrgyzstan both members of the Russian-led Eurasian Economic Union. These connections help it maintain security service cooperation and cultural ties, which include continuing local engagement with Russian media and social media that can strengthen local conservative and anti-Western attitudes.

The recent events in Afghanistan have clearly demonstrated the limits of Western power in the wider region but also triggered an increasing realisation of the need to work with the Central Asian states to manage the fallout. There is a real risk that the humanitarian crisis and security concerns that flow from the Taliban’s return may simultaneously boost UK, EU and US political engagement with Central Asian states but simultaneously deprioritise official advocacy for domestic reform and human rights still further. With Overseas Development Aid budgets to the region being trimmed in a number of donor countries the scope for influence in Kyrgyzstan and Tajikistan may be further curtailed.

The outlook for progress on human rights, governance and democracy in Tajikistan, Kyrgyzstan and Kazakhstan may seem pretty bleak but this is not the time to give up hope. The publications map the different tools available to support reform, acting both inside and outside the countries in question and with different players taking cooperative and confrontation approaches to the ruling elites. The reports show that dialogue with the Governments of the region, particularly when bolstering local civil society activism, can help deliver modest gains on issues that do not directly impact local power dynamics but greater pressure will be required to achieve progress on more key human rights issues, particularly around the targeting of civil society and opposition activists.

All three publications show how important corruption is to maintaining the repressive status quo so it should be prioritised by international partners and acted upon. This should mean rethinking and potentially reducing the provision direct budget support to Kyrgyzstan and Tajikistan, strengthening due diligence over internationally backed contracts, increasing conditionality on international lending and exploring ways to offer debt relief directly linked to political and human rights reform. The publications give ideas for how aid and international support can be re-evaluated and strengthened at this time of constrained budgets in donor nations.

Across all three countries diplomatic pressure can be leveraged to make a difference in specific cases of abuse with local diplomats encouraged to speak out quickly and loudly. The impact of the European Parliament Resolution on human Rights in Kazakhstan has been clear, pushing the Government of Kazakhstan into a burst of legislative and diplomatic activity around these issues (albeit the jury remains clearly out on the extent to which it will lead to change in practice).[1] Such public measures to call out the Governments for their human rights record should be replicated, including by adding Tajikistan to the UK Government’s list of human rights priority countries. The three publications make the case for the use of personal ‘Magnitsky’ sanctions and anti-corruption tools more actively to help add to the pressure for reform. For example, the Kyrgyzstan publication suggested opportunities to take action against the officials involved in the torture and imprisonment of Azimjan Askarov and for other countries to follow the example of the United States in sanctioning Raimbek Matraimov on grounds of corruption.

Western asylum systems need to become better attuned to the human rights challenges present in all three of these countries, particularly around the need to provide refuge to the family members of activists that are targeted, most notably by Tajikistan, as punishment for their relatives’ work. Global tech giants need to improve their content moderation and management to prevent organised trolling and abuse by political actors and the states themselves, with a clear lack of capacity in local languages (Tajik, Kyrgyz and Kazakh) identified as a key problem.

There is a lot of work to be done in order to make meaningful progress to reverse the retreat of rights across Tajikistan, Kyrgyzstan and Kazakhstan. However, as the publications clearly showed in their essay contributions, there are some hugely impressive voices both in those countries and amongst their diasporas in both civil society and academia who should be supported to help deliver the change their countries need.

Key recommendations for Tajikistan, Kyrgyzstan and Kazakhstan

Each publication provided a detailed list of locally focused recommendations but there are a number of recommendations that apply to all three countries. They should:

Address widespread corruption at the heart of their states and take steps to reduce conflict of interest for state officials;
End the use of anti-extremism legislation powers to target peaceful protestors, activists and opposition groups both at home and abroad and the use of torture in their penal and criminal justice systems;
Stop targeting NGOs with punitive tax inspections and burdensome reporting requirements;
Make it easier for independent and opposition parties to register and protect political activists from state harassment;
Stop the continued harassment of independent trade unions and striking workers;
Protect the ability of independent media, journalists and bloggers to operate. Measures to achieve this across the three countries should include: ending police and security service harassment, stopping the blocking of independent news websites, and further reforming libel laws and provisions on insulting the ‘honour and dignity’ of public officials;
Improve data protection and privacy regulation and enforcement; and
Tackle domestic violence, sexual harassment and abuse of the LGBTQ community.

Recommendations for international institutions, Western partners and donors:

Ensure a focus on issues of corruption, hatred and impunity;
Undertake a systemic review of international donor and IFI funded projects, including budget support, the use of consultancies and working with NGOs. It should look at both objectives and implementation, based on evidence and widespread local engagement;
Find ways to empower fresh thinking and new voices, while giving partners the space and resources to adapt to local priorities;
Increase human rights and governance conditionality in current and future EU and UK partnership agreements, debt relief, aid and new investment;
Expand local language moderation by social media companies and strengthen reporting and redress mechanisms;
Raise systemic problems and individual cases of abuse both in private and in public diplomacy, including parliamentary resolutions on human rights in the region and adding countries to international human rights watch lists;
Deploy ‘Magnitsky’ personal Sanctions against those responsible for human rights abuses
Use international mechanisms for tacking corruption and kleptocracy, including improved transparency requirements in Western jurisdictions, reform of ‘golden visas’, corruption focused ‘Magnitsky’ sanctions and other anti-corruption tools such as Unexplained Wealth Orders where appropriate; and
Improve access to asylum and temporary refuge for activists at risk, including measures to assist family reunification where their relatives have been targeted for abuse.

The publications:

Retreating Rights: Examining the pressure on human rights in Kazakhstan: Launched on 22^nd July 2021 and edited by Adam Hug (Foreign Policy Centre) the publication contains essay contributions from: Colleen Wood (Columbia University); Aina Shormanbaeva and Amangeldy Shormanbayev (International Legal Foundation- ILI); Tatiana Chernobil (formerly Amnesty International); Mihra Rittmann (Human Rights Watch); Galiya Azhenova (Adilsoz Foundation for the Protection of Freedom of Speech); Anna Gussarova (Director, CAISS – Central Asia Institute for Strategic Studies); Dr Khalida Azhigulova (Associate Professor, Eurasian Technological University); and Aigerim Kamidola (Independent consultant in international human rights law). A video of the launch event can be viewed here and the audio recording can be accessed here.

Retreating Rights: Examining the pressure on human rights in Tajikistan: Launched on May 17^th and edited by Foreign Policy Centre Director Adam Hug. It contains essay contributions from: Dr Sebastien Peyrouse (George Washington University); Dr Parviz Mullojanov (School for Advanced Studies in the Social Sciences Paris); Shoira Olimova (International Accountability Project); Xeniya Mironova (Independent scholar); Anne Sunder-Plassmann and Rachel Gasowski (International Partnership for Human Rights); Dr Oleg Antonov (Malmö University), Dr Edward Lemon (Texas A&M University) and Dr Parviz Mullojonov (School for Advanced Studies in the Social Sciences Paris); Favziya Nazarova and Nigina Bakhrieva (Public Foundation Notabene); Dilbar Turakhanova (Independent consultant); and Larisa Alexandrova (Independent expert). A video of the launch event can be viewed here and the audio recording can be accessed here.

Retreating Rights: Examining the pressure on human rights in Kyrgyzstan: Launched on March 1^st 2021 and edited by Adam Hug (Foreign Policy Centre) the publication contains essay contributions from: Dr. Asel Doolotkeldieva (OSCE Academy); Dr. Aijan Sharshenova (OSCE Academy); Gulzat Baialieva and Dr. Joldon Kutmanaliev (University of Tubingen); Professor Eric McGlinchey (George Mason University); Sardorbek Abdukhalilov (Spravedlivost); Dr. Aksana Ismailbekova (Leibniz-Zentrum Moderner Orient); Ryskeldi Satke (Third Pole); Shirin Aitmatova (UMUT 2020); Ernest Zhanaev (Human Rights writer and consultant); Dr. Elira Turdubaeva (University of Central Asia); Begaim Usenova (Media Policy Institute) and ARTICLE 19; and Jasmine Cameron (Human Rights lawyer). A video of the launch event can be viewed here and the audio recording can be accessed here.

Photo by David Mulder, published under Creative Commons with no changes made.

[1] European Parliament, RC-B9-0144/2021, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2021-0144_EN.html

Topics

Civil Society

Covid-19

Democracy and Elections

Diaspora

Energy, Environment and Resources

Good Governance and Institutional Reform

Human Rights

International Relations and Geopolitics

Regions

Former Soviet Union

Central Asia

Kazakhstan

Kyrgyzstan

Tajikistan

Құқықтық шегініс – Қазақстанд: Талдамалы жазба

Article by Adam Hug

Қазақстан тәуелсіздігінің 30 жылдық мерейтойы қарсаңында жарияланып отырған бұл басылымда елдегі осы кезең аралығында болған өзгерістер талқыланады. Қазақстанда тұңғыш Президент Н.Назарбаев билігінің біртіндеп Президент Тоқаевқа өтуі және халықтың басым көпшілігінде өмір сүру деңгейінің төмендеуі себебінен әлеуметтік наразылықтардың артуына байланысты, сонымен қоса, қазба байлықтарды пайдаланудан ғаламдық бас тарту болашаққа деген сенімді азайтқан тұста, елдегі билік пен адам құқының қазіргі ахуалы туралы қорытынды жасау маңызды.

Соңғы 30 жыл ішінде Қазақстандағы билік өкілдері қол жеткізген қарқынды экономикалық даму негізінен биліктің пайдасына және елдегі түрлі этникалық топтар арасындағы тұрақтылықты сақтауға қызмет етті. Шын мәнінде, бұның барлығы саяси тәуелсіздік пен көптеген азаматтардың бас бостандығы есебінен жүргізілді. Үкімет пен оның жақтастары бұрынғысынша Қазақстанның демократияға бет бұруы мен елдегі саяси мәдениетті «дамытуға» біртіндеп қадам жасау арқылы қол жеткізуге болады деп есептесе, оларды сынаушылар соңғы 30 жылда саяси жүйеде ешбір өзгерістің болмағанын айтады. Елдегі реформалар халықтың өмір сүру деңгейі мен мемлекеттік қызмет көрсетуді жақсартқанымен, саяси күш элитадан азаматтық қоғамға ауысқан жоқ. Мәселен, Қазақстандағы жалғыз саяси таңдау – Тоқаевтың президенттік таққа отыруын билік басындағылар жасады.

Президент Тоқаев «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» құруға және еркіндік пен Үкіметтің жауапкершілігін арттыратын реформалар жүргізуге уәде берді, алайда қазірше бұл саладағы өзгерістер шектеулі сипатқа ие. Оның ұстанымы негізінен қазіргі авторитарлық билік құрылымдарын сақтай отырып, мемлекеттің ықпалдылығы мен нәтижелерін жақсартатын «демократиясыз модернизация» немесе «жүйе ішіндегі реформалар» жолын жалғастыру сипатына ие. Қоғам белсенділерінің жұмысын жалғастыруға кедергі келтіретін «бостандық шектеулерін» кеңінен қолдану арқылы сынға тосқауыл қою және келіспеушілікті ауыздықтау мақсаты байқалды.

Жергілікті белсенділер мен халықаралық қауымдастықта адам құқықтарының бұзылуына жол бермеуге және реформа жасауға көмектесу мақсатында, әсіресе күштердің тепе-теңдігін толығымен сақтауға әсер етпейтін басқару салаларына қысым жасау мүмкіндігі бар. Жүйелі өзгерістерге қол жеткізу – бұл сыбайлас жемқорлықты әшкерелеу үшін халықаралық деңгейде іс-қимылдарды ары қарай жалғастыруды талап ететін күрделі міндет.

Негізгі ұсыныстар

Осы жарияланымның зерттеу нәтижелеріне сәйкес Қазақстан Үкіметі:

Үкіметтік емес ұйымдарды салықтық тексерумен және есептіліктің күрделі талаптарымен қудалауды тоқтату;
Партияларды тіркеуді жеңілдету және саяси белсенділерді үкіметтің қудалауынан қорғау;
Қылмыстық кодекстің 405 және 174-баптарына сәйкес экстремизмге қарсы заңнамалық өкілеттіктерді наразылық білдірушілерге немесе әлеуметтік желілерде оппозициялық тұрғыдағы ақпараттарға қолдау білдірушілер немесе таратушыларды қудалау үшін пайдалануды тоқтату;
Тіркелмеген топтарға қойылатын шектеулерді алып тастау үшін қоғамдық шерулер туралы заңды одан ары қарай реформалау;
Бейбіт шеруге қатысушыларға кеттлингті (қоршауға алу) полицейлік әдіс ретінде қолдануды тоқтату;
Үкіметті жауапкершілікке шақыратын белсенділер мен блоггерлерге қатысты шешім шығаруда олардың болашақта жұмысын жалғастыруға кедергі келтіретін «бостандығын шектеу» жазасын қолдануды тоқтату;
Тәуелсіз кәсіби ұйымдар мен ереуілге шығушы жұмысшыларға қатысты қудалауларды тоқтату;
Сынау фактілерін азайту үшін қоғамдық ресми тұлғаларға жала жабатын және қадір-қасиетіне нұқсан келтіретін заңдарды қолданыстан шығару;
Деректерді қорғау мен реттеуді және құпиялылықты сақтауды жақсарту; және
Гендерлік теңдік құқығын қорғауды сақтай отырып, отбасылық зорлық-зомбылық пен жыныстық қысым көрсету туралы жаңа заңдарды дайындау туралы міндеттемелерді орындау.

Халықаралық қауымдастық міндетті:

Жеке өмірде және қоғамдық өмірде де кездесетін жүйелі проблемалар мен жекелеген қиянат көрсету жағдайларын көтеру; және
Сыбайлас жемқорлық пен клептократияға қарсы күрестің халықаралық тетіктерін, соның ішінде ашықтық талаптарын жақсарту, ‘golden visas’ («алтын виза») реформасын, Магнитский санкцияларын және қажет болған жағдайда иесі белгісіз байлықты анықтау сияқты сыбайлас жемқорлыққа қарсы құралдарды қолдануды зерттеу.

Image by Jussi Toivanen under (CC).

Topics

Civil Society

Covid-19

Democracy and Elections

Good Governance and Institutional Reform

Human Rights

International Relations and Geopolitics

Regions

Former Soviet Union

Central Asia

Kazakhstan

Кіріспе: Қазақстандағы адам құқықтарына қысым көрсету туралы зерттеу

Article by Adam Hug

Қазақстан – бұл өз халқы мен бүкіл әлемге өзін Орталық Азияны мол жетістіктерімен танытқан мемлекет ретінде көрсету үшін аянбай тер төккен ел. Кейбір маңызды көрсеткіштер бойынша оған лайықты болып та көрінеді, әсіресе тәуелсіздік алғаннан бергі жылдардағы экономикалық қарқынды даму мен оның осы аймақтағы көршілерімен салыстырғанда тұрақтылығы. Алайда, бұған басқарушы элитаның билігіне нақты және күтілетін қауіптердің үнемі алдын алу арқылы қол жеткізілді. Бұл басылымда Қазақстандағы қазіргі ахуал мен сол саяси реттеулер кезінде көрсетілген қысымға баға беріледі. Бұл тек COVID-19 пандемиясынан кейін ғана емес, сонымен қатар 2019 жылы елдің негізін қалаушы президент Нұрсұлтан Назарбаев билігі оның ізбасары президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа ресми түрде (толық емес болса да) ауысқаннан кейін болды.

Қазақстанның қысқаша тарихы

Қазіргі Қазақстан орналасқан кең аумақтың (2 724 900 шаршы шақырым – жер көлемі бойынша әлемде 9-шы ел) көне тарихында мұнда әр түрлі тайпалар мекендеген. Аймақтағы саяси келісім XIII ғасырдың ортасында Моңғол империясы мен оның мұрагері Алтын Орданың келуінен басталды деп саналады. 1465 жылы Алтын Орданың бөлінуінен кейін, оның мұрагері ретінде Қазақ хандығы құрылды, бұл негізінен Қазақстан жерінде қазақ бірегейлігінің біртіндеп қалыптасуын білдірді. Хандық шеңберінде тайпа немесе орданың (жүз / жүз) үш құрамдас бөлігі пайда болады: Ақсақал немесе Ұлы Орда (Ұлы жүз), Орта Орда (Орта жүз) және Кіші Орда (Кіші жүз). Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан кейінгі ұлттық бірегейлігі ретінде 2015 жылы мемлекет хандықтың құрылғанына 550 жыл толуын кең көлемде атап өтті.[1]

Ресейдің қазіргі Қазақстан аумағына экспансиясы 1584 жылы Батыс Қазақстанда Орал (Уральск) бойында казак әскери поселкесін құрудан басталды (Қазақстанның Орал өзенінің батыс жағалауындағы географиялық орналасуы бойынша Еуропаға саналатын бөлігі), ол 1613 жылы Яицкий Городок атты орыс елді мекеніне айналды. Жоңғар хандығы қарсыласының (Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама немесе ұлы жұт деп аталады) қысымымен қазақ ордасының басшылары біртіндеп орыстарға ант берді, осылайша қазақ жеріндегі орыс территориясы кеңейе берді. 1820 жылдың соңына дейін Ресей Кіші жүз бен Орта жүзге тікелей бақылауды қолына алды, ал әр түрлі жүзден құралған хандық 1841 жылдан 1847 жылға дейін орыс билігіне қарсылық ретінде қайта бас көтерді, бірақ, 1847 жылғы шайқастағы ханның өлімі Қазақ хандығының саяси құрылым ретінде аяқталуын білдірді. 1864 жылға қарай қазіргі Қазақстан территориясын орыстардың басып алуы аяқталып, қазақтарды империяға толықтай бағындырды.

Қазақ жеріндегі орыс билігі негізінен 1916 жылға дейін үздіксіз жалғасты. Этникалық қазақтар мен қырғыздарды орыс әскері қатарына Шығыс майданға соғысқа тарту әрекеттері 1916 жылғы Орталық Азиядағы (Жетісу) көтеріліске әкелді, нәтижесінде репрессиядан кейін патша әскерлерінің қолынан 150-250 мыңға жуық адам қаза тапты. Орыс төңкерісінен кейін орталықтандырылған үкіметтің күйреуіне байланысты жергілікті қазақ басшылары қазіргі Қазақстаннның шамамен 2017 жылдағы көлеміндей аумақта Алаш автономиясын құрылатыны туралы жариялады. Тәуелсіздіктің алғашқы гүлденген кезеңі 1920 жылы большевиктердің аймақты жаулап алған кезеңіне дейін созылды. 1920 жылдың тамызында Кеңес Одағының орнына Қырғыз Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасын құрды, кейін 1925 жылы ол Қазақстан Автономиялық Кеңестік Социалистік Республикасы болып өзгертілді, ал 1936 жылы толығымен Кеңестік Социалистік Республикасы (КСР) болды.

Кеңестер одағының алғашқы кезеңі осы аймақтағы этникалық қазақтар үшін үлкен сілкініс кезеңі болды. Өткен ғасырдың 30-жылдарының басындағы Сталиннің күштеп ұжымдастыру науқаны 1931-1933 жылдардағы бұрынғы көшпелі халық қазақтардың ашаршылығына әкеліп соқты, яғни 1932-33 жылдардағы кеңестік жұтта 1,5 миллион адам аштықтан қырылды (олардың 1,3 миллионы этникалық қазақтар, яғни жалпы қазақ халқының 38 пайызын құрады).

1950 жылдары этникалық орыстарды «Тың игеру» науқаны аясында кеңестік ауылшаруашылық өнімдерін көбейту қажет деген желеумен Қазақ КСР – на жаппай қоныс аударту басталды, 1980 -ші жылдарға қарай қазақ жеріне қоныстанушылар саны жергілікті этникалық қазақтардың санынан басым болды. 1949-1963 жылдар аралығында Қазақ КСР-інің жері Кеңес Одағының ядролық бағдарламасын сынау полигоны ретінде де пайдаланылды, яғни 110-нан астам жерде қару-жарақ сынақтары жүргізілді, нәтижесінде Семей өңірінде (қазіргі Семей) 1,5 миллион адам осы сынақтың құрбаны болды және осы аймақтың экологиялық ахуалына айтарлықтай залал келді.)[2]

Қазақстанды 1960-62 және 1964-1986 жылдары аралығында Қазақстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы (және 1971 жылдан-Саяси бюроның толық мүшесі) және Леонид Брежневтің жақын досы Дінмұхамед Қонаев басқарды. 1984 жылы Қонаевтың өлімі оның орнына өршіл, жас (Кеңестер одағының стандарттарына сәйкес) реформатор Нұрсұлтан Назарбаевтың Министрлер Кеңесінің Төрағасы (КСРО Премьер -Министріне балама) болып тағайындалуына байланысты болды. Екеуінің билік үшін таласы 1986 жылдың қаңтарында Назарбаевтың бірінші хатшының ағасы Асқар Қонаевты Қазақстан Ғылым академиясын басқарғаны үшін жария түрде сынға алған кезде басталды, бұл шиеленіскен саяси дағдарысқа әкелді, нәтижесінде Қонаевтардың екеуі де қызметтерінен алынды. Алайда, бұл оқиға бірден Назарбаевтың пайдасына шешілген жоқ. Ел басшылығына бұған дейін Қазақстанда өмір сүрмеген ресейлік саясаткер Геннадий Колбин аяқасты тағайындалды. Бұл шешім этникалық қазақтар арасындағы наразылықтың күшеюіне әкелді. Алма-Атада (қазіргі Алматы) болған Желтоксан көтерілісі кезінде (Желтоқсан оқиғасы) наразылық шегіне жетті, шерушілер аяусыз жазаланды және 200 демонстрант осы оқиға кезінде көз жұмды.

Сонымен, 1989 жылдың маусымында Назарбаев өзі қалаған жоғары лауазымға қол жеткізіп, Қазақстан Коммунистік партиясының бірінші хатшысы болып тағайындалды. Ол 1990 жылдың көктемінде қысқа мерзімге Жоғарғы Кеңестің төрағасы, содан көп ұзамай 1990 жылдың сәуірінде президент болды. Кеңестер Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстан 1991 жылы 16 желтоқсанда тәуелсіздігін ресми түрде жариялаған соңғы республика болды және ТМД-ға ресми түрде қосылды. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы 21 желтоқсанда Алматы хаттамасымен құрылды.

Тәуелсіз Қазақстан

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін өзге тәуелсіз республикалар сияқты көптеген проблемалармен күресті: кеңестік жоспарлы жүйеден еркін нарықтық жүйеге көшу барысында құлдырап бара жатқан экономиканы тұрақтандыруға; жаңадан құрылған елде ұлттық бірегейлік пен ынтымақтастықты қалыптастыруға; бүкіл аймақта туындауы мүмкін ұлтаралық шиеленісті болдырмауға тырысты. Соңғы екі мәселені тең деңгейде ұстау Қазақстандағы ең маңызды мәселе еді, әсіресе этникалық қазақтың саны соңғы деректер бойынша (1989 жылғы Кеңестер Одағының халық санағы бойынша) этникалық Ресей азаматтарының санымен шамалас болды (сәйкесінше 6 534 616 және 6,227,549). Ал, Қазақстанның солтүстік облыстарының көп бөлігінде этникалық Ресей тұрғындарының саны этникалық қазақтардан едәуір көп болды.[3]

1992 жылы және 1999-2000 жылдары тағы да солтүстіктің кейбір өңірлеріндегі орыс қауымдастықтары әртүрлі дәрежеде Ресеймен бірігуге тырысты, бірақ олардың барлығы Қазақстан үкіметінің ықтимал алаңдаушылықты жою үшін алдын алу жұмыстарын жүргізуі арқылы сәтсіздікке ұшырады.[4] Дегенмен, тәуелсіздік алғаннан бергі жылдар ішінде этникалық орыстардың Ресейге біртіндеп қоныс аударуы, этникалық қазақтардың Шығыс Азиядан оралуы және қазақ халқының арасында туу көрсеткішінің артуы нәтижесінде халықтың теңдік дәрежесі жағынан этникалық қазақ халқына ауысып, қазіргі таңда олардың саны 68 пайыздан асады деп болжануда[5]. Бұл өзгеріс «орыс мәселесінің» жиі көтерілуіне кедергі келтірмеді, ресейлік ұлтшыл саясаткерлер қазақтарға қарағанда әлі де этникалық орыстар жиі қоныстанған Солтүстік Қазақстан өңірін Ресейге қайта қосу туралы мәселені жиі көтереді.[6]

1990 жылдардағы орыс халқының қоныс аударуының басты себебінің бірі – 1991-1995 жылдар аралығында жылына орта есеппен тоғыз пайыздан артық қысқарып отырған Қазақстан экономикасының алғашқы кездегі күрделі ахуалы болды.[7] Алайда, 1990-шы жылдардың соңында табиғи ресурстар байлығы Қазақстан экономикасын тұрақтандыруға мүмкіндік берді (1998 жылғы ресейлік қаржылық дағдарыстың аймаққа әсеріне қарамастан), содан кейінгі жылдары ЖІӨ-нің күрт өсуі байқалды, 2002 жылдан бастап жан басына шаққандағы ішкі өнім (ЖІӨ) 6 есеге өсті. Қазақстан анықталған мұнай қоры бойынша әлемде 12 -ші орында және 2018 жылға қарай көмір мен шикі мұнай экспорты бойынша әлемде тоғызыншы, сондай -ақ табиғи газ экспорты бойынша 12 -ші орынға шықты.[8]

Бұл қазба байлық ресурстары Қазақстанға Орталық Азиядағы көршілес елдермен салыстырғанда жалпы өмір сүру деңгейін айтарлықтай жақсартуға мүмкіндік берді. Бұл елдің физикалық трансформациясына елеулі инвестиция тартты, ол ұлт құрудың тікелей және метафоралық оқиғасы ретінде әрекет етті. Бұл жоба 1994 жылы жарияланған ел астанасын халық жиі қоныстанған, бірақ жер сілкінісі қаупі бар Алматыдан (бір жыл бұрын Алма-Атадан Алматыға өзгертілген) елдің солтүстігіндегі шағын қала – Ақмолаға көшіру жоспарына негізделген болатын. Астана қаласы (бұл қазақ тілінде астана ұғымын білдіреді) Назарбаевтың қазіргі Қазақстан туралы көзқарасын бейнелейді және оның дизайны өзі насихаттауға ұмтылған қазақ халқының тарихы мен болмысының көрінісі.

Қазақстан 30 жыл бойы толығымен Назарбаевтың саяси бақылауында болды. Кез келген президенттік сайлауда ол 1991 жылғы желтоқсандағы алғашқы сайлау кезіндегідей ешбір кедергісіз сайлауға қатысып отырды, сайлауға түскен кандидаттардан ол 91% -дан 99% -ға дейінгі дауыс жинай алатын жалғыз кандидат болды. Тек бір ғана күтпеген жағдай ол 1995 жылғы референдумнан кейін Назарбаев сайлауы кейінге шегеріліп, шектеулер алынып тасталды, ал Коммунистік партияның кандидаты Серікболсын Әбділдин (қатаң шектеулермен және бұл процесті кеңінен қолдана отырып) президенттікке үміткер ретінде түскен кезде Назарбаев тек 81 пайыз дауысқа ие болды. Төменде толығырақ сипатталғандай, бюрократиялық кедергілер мен жиі күш қолданатын репрессиялар азаматтық қоғамда немесе билеуші элитаның бұрынғы мүшелерінің оппозициялық қозғалыстар құруға деген шынайы талпынысына кедергі келтірді. Назарбаев пен оның отбасы және ең жақын серіктерінің саяси үстемдігі осы элитаның экономикалық мүмкіндіктерінің артуымен тығыз байланысты болды. Бұл олардың билігін одан әрі нығайтты және қазіргі жүйеге қандай да бір қауіп төну қаупін арттырды.

Қазақстан көршілес Қырғызстанда болып жатқан саяси дүрбелеңдерді елде болдырмас үшін сақтық шараларын қолданғанымен, 2008 жылғы қаржылық дағдарыс пен 2014 жылғы мұнай бағасының төмендеуі (әлі күнге мұнай бағасының төмендеуі жалғасуда) және 2014 -2015 жылдардағы Ресейдегі қаржылық дағдарыс жағдайы, яғни осының барлығы елдің экономикасына айтарлықтай әсер етіп, әлеуметтік ахуалды біршама тұрақсыздандырды. Жұмысшылардың толқулары жиіледі, әсіресе 2011 жылғы Жаңаөзендегі ереуіл мен одан кейінгі текетірес кем дегенде 14 демонстранттың өмірін алып кетті және кәсіподақ ұйымдарының тәуелсіз әрекеттерін басып тастады. Десек те, бұл жұмысшылардың еңбекақысына қатысты оларды жұмыстан шығаруға және нашар еңбек жағдайлары мен тиімсіз еңбекшарттары негізінде жұмысқа қайтадан қабылдауға байланысты наразылықтардың туындауына кедергі бола алмады. Себебі, үкімет мұнай секторын жекеменшік компанияларға берді.[9]

2016 жылы Қазақстанға Қытайдың басып кіру қорқынышымен байланысты экономикалық мәселе (халықтың аз қоныстанған ауылдық жерлері бұрын Ресейде шоғырланған шетелдіктердің қолына өтеді деген терең қорқынышты пайдалану) яғни шетелдіктерге ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді 25 жылға дейін жалға беруге рұқсат еткен Жер кодексіне сәйкес жүргізілетін реформаларға жауап ретіндегі жер наразылығы болды.

Наразылық акциялары 2016 жылдың сәуірінде заңның шілдеде күшіне енуіне дейін бүкіл ел аумағына таралды, бұл құқықтық шектеулі жағдайға қарамастан халықтың наразылық білдіруге деген іс-әрекетін өзгертті[10]. Сәуірдің аяғы мен мамырдың басында үкімет тарапынан шаралар күшейе түсті. 2016 жылдың 17 мамырында наразылық акциясына қатысқаны және оны ұйымдастыруға көмектескені үшін қоршаған ортаны қорғаушы Макс Боқаев пен Талғат Аянов қамауға алынды. Ақырында оларды тұтқындау «әлеуметтік өшпенділік тудырды», «әдейі жалған ақпарат таратты» және «шеруге шығу тәртібін бұзды» деген айып тағу арқылы бес жылға бас бостандығынан айыруға және одан кейінгі үш жылға дейін саяси қызметке араласуға тыйым салу, яғни олардың «бас бостандықтарын шектеумен» аяқталды[11]. 21 мамырда бірнеше қалада болған наразылық акциясында полиция жүздеген адамды тұтқындады және оларға «бұзақылық жасады» деген бап бойынша айып тағылды[12]. Президент Н.Назарбаев өршіп келе жатқан тәртіпсіздіктерді басу үшін жер сатуға бес жылдық мораторий жариялады – бұл тыйым 2021 жылдың мамырында мерзімі аяқталғанға дейін үзіліс ретінде көрсетілді.[13]

Соңғы жылдары Қытай мәселесі еңбек дауларынан бастап Байкал көліндегі суды пайдалануға және Шыңжаңдағы этникалық қазақтарға қатысты адам құқығының бұзылуына қарсы наразылықтарға дейінгі көптеген басқа наразылықтардың өлшемі болды.[14]

2019 жылдың ақпанында Астанада ата -анасының екеуі де түнгі ауысымдағы жұмысына кеткен кезде үйдегі өрттен болған бес қыздың (үш айдан 13 жасқа дейінгі) қайғылы қазасы бүкіл Қазақстандағы мүмкіндігі шектеулі бірнеше баласы бар аналарға әлеуметтік көмек көрсетуді, тұрғын үй жағдайы мен денсаулық сақтау қызметін жақсартуды талап еткен наразылық толқынын туғызды. Бұл «аналар наразылығы» Коллин Вудтың эссесінде егжей -тегжейлі түсіндірілгендей, елдегі теңсіздіктің айқындалуына әсер етті және жыл бойы бұрын-соңды болмаған саяси өзгерістерді көбейтті.

15 ақпандағы үлкен наразылықтан кейін президент Назарбаев премьер-министр Бақытжан Сағынтаевтың үкіметін әлеуметтік мәселелерді шешу жөніндегі нұсқауларын орындамағаны үшін отставкаға жіберді. Президент наразылық білдірушілердің талабына жауап беру үшін бұл жаңа қаржыландыруды әлеуметтік төлемдерді ұлғайтуға және әлеуметтік мәселелерді шешуге және басқа шараларды қолдауға бағыттауды тапсырды.

Алайда, арада бір ай өткенде, яғни 19 наурызда Назарбаев аяқасты президенттіктен кететінін және өзінің орнына Сенат төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев болатынын (бұрын премьер-министр және сыртқы істер министрі болған) жариялады және ол бастапқыда белгіленген 2019 жылдың шілдесіндегі сайлауға дейін президент міндетін атқарды.

Назарбаевтың президенттіктен кетуге тырысуы күтпеген жағдай емес еді, әсіресе оған «Тұңғыш Президент» және «Елбасы» (ұлт көшбасшысы) ретінде берілген бірегей өкілеттіктер ол Президенттіктен кеткеннен кейін де сақталды.

Бұл өмірлік өкілеттіктерге Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы қызметін (халықаралық істерде, құқық қорғау және қауіпсіздік мәселелерінде, саяси тағайындауларда ерекше маңызды рөл атқарады) атқару және биліктегі «Нұр Отан» партиясының көшбасшысы және Конституциялық Кеңеске мүшелік сияқты басқа да лауазымдары сақталды.[15]

Бұл ерекше мәртебе Назарбаевқа өзінің және отбасының саяси және экономикалық мүдделерін қорғап қана қоймай, күнделікті атқаратын қызметін Президент Тоқаевқа берумен қатар, елдің дамуын қалыптастыруда маңызды рөл атқаруға мүмкіндік берді. Елде ішкі және сыртқы жүйеде биліктің нақты кімде екендігіне қатысты белгісіздік тудырды. Сонымен бірге Тоқаевтың жеке күн тәртібін айқындау қабілетіне нұқсан келтірді. Сондықтан көптеген бақылаушылар саяси жүйеде абсолютті билікті нақты тәуелсіз саяси базасы жоқ оның мұрагеріне емес, “Бірінші президентке” тиесілі деп санайды.

Президенттің міндеттерін өткізу Назарбаев пен оның мұрасын ұлттық баяндауларда негізгі блок ретінде одан әрі дамытуға айтарлықтай кедергі келтірмеді. Мәселен, қызметінен кеткеніне үш күн толмастан, Тоқаев Елбасының құрметіне Астананың атауын Нұр-Сұлтан деп өзгерту туралы Жарлыққа қол қойды (1997 жылы Астана атауы Ақмола деген атаудан өзгертілген). Сонымен қатар, біз Назарбаевтың тағы екі үлкен мүсінінің ашылғанын және ұлттық және халықаралық аудиторияға арналған режиссер Оливер Стоунның Назарбаев мұрасын көркемдеуге бағытталған “Қазақ: Алтын адамның тарихы” атты сегіз сағаттық деректі фильмінің түсірілімін көрдік.^[16]

Өтпелі кезең мен мерзімінен бұрын өткен сайлау елде саяси наразылықтар санын арттырды, олар қатаң түрде басылып отырғанымен, салыстырмалы түрде алғанда тұрақты авторитарлық жүйе саналатын биліктің болашағына сызат түсірді. Президент Тоқаев өз қызметіне кіріскен алғашқы айларында Назарбаевтың мұрасын сабақтастыруды да, өзгерістерге деген артып келе жатқан сұраныстарға да жауап беру үшін де жүйелік реформаны ұсынатын адам ретінде өзіндік ұстаным жасауға тырысты. Ол өзінің көзқарасын «тыңдайтын мемлекет» деп сипаттағанымен, Назарбаевтың билігі мен ықпалы жағдайында ресми және бейресми түрде де оның тәуелсіз әрекет ету мүмкіндігі шектеулі болды. Салыстырмалы түрде алғанда Тоқаевтың Қазақстан президенті лауазымына кіріскеннен кейін бір жылдан кейін Қазақстан мен әлемді шарпыған дағдарысқа дейінгі мемлекеттік бюрократияға әсері әлсіз болған еді.[17]

COVID-19

COVID-19 дағдарысы бүкіл әлемдегі саяси жүйелердің күшті және әлсіз тұстарын айқын танытты және Қазақстан бұл ережеден тыс қалған жоқ.

Қазақстанда вирустың алғашқы тіркелген жағдайы 2020 жылдың 13 наурызында анықталды және 15 наурызда президент Тоқаев мамырға дейін төтенше жағдай жариялап, Наурыз мерекесі (Тәжікстандағы әріптесінен айырмашылығы) мен Жеңіс күніне орай арнайы жоспарланған шараларды болдырмады.

19 наурыздан бастап Астана мен Алматы қалаларында карантин енгізілді, бұл тұрғындардың тұрғылықты жерлерінен басқа жаққа кетуіне мүмкіндік бермеді. 26 наурыздан бастап халықтың азық-түлік алу немесе жұмысқа барудан басқа себепппен үйінен шығуына, үш адамнан артық жиналуға тыйым салынды және қоғамдық көлікте шектеулер болды, көп ұзамай айтарлықтай маңызы жоқ жұмыстарға шектеу қойылды.[18]

Мұндай шаралар вирустың алғашқы кезеңде таралмауына ықпал еткенімен, Орта Азияның басқа аймақтарындағыдай мамырда жоспарлы түрде қайта ашылуы жағдайды күрделендіріп, ауырғандар саны бастапқы кезеңнен айтарлықтай артты және бұл жаз айларында бірқатар шектеулерді енгізуге себеп болды.

2021 жылы сәуірде Қазақстандағы короновирус індетінің саны күрт өсті және осы жазбаны жазу барысында анықталғаны 2020 жылдың сәйкес кезеңіндегі жағдайдан да артқан және маусымның ортасынан бастап Delta жұқпалы нұсқасының қосылуы індеттің одан ары таралуына әкелді.

Бұл жазбаны жазу кезіндегі (14 шілдедегі жағдай бойынша) деректер бойынша Қазақстанда 520,336 расталған COVID-19 жағдайы тіркелген, 8173 адам қайтыс болған, бірақ індеттің соңғы мәліметтеріне сай бұл көрсеткіштердің артуы әлі де жалғасады деп күтілуде[19]. COVID індетінің қазіргі жағдайы мемлекеттік бұқаралық ақпарат құралдарын жұртшылықты сендіру үшін және мінез -құлқын өзгерту үшін ауруханалардағы адамның көптігі туралы ашық айтуға мәжбүр етуде^[20]. Шілденің ортасына қарай Қазақстанда аралас ресейлік Sputnik, қытайлық Sinopharm және қазақстандық QazVac вакцинасының жеті миллиондай жеке дозасы (18,5 миллион халық үшін) салынды.

Қазақстанда COVID-19-дың көптеген елдердегідей саяси және экономикалық салдары ауыр болды. Пандемия мен алғашқы карантиннің әсері Қазақстан үкіметі мен Ұлттық Қорының (елдің мұнай қоры) ақшалай инъекциясына қарамастан, 1998 жылғы Ресей экономикалық дағдарысынан кейін бірінші рет экономиканы 2020 жылы рецессияға (-2,6 пайыз) мәжбүр етті.

2021 жылы ел экономикасы қайта қалпына келеді деп күтілгенімен, COVID жағдайының соңғы толқындарының әсері дамуды баяулатуда.

OpenDemocracy және Vlast.kz пен Mediazona-ның жергілікті журналистерінің таяуда жасаған баяндамасы пандемия көптеген қазақстандықтарда жалақының жоқтығынан отбасылық қаржының жетіспеушілігін жабу үшін олардың несиеге тәуелділігінің қалай артқанын көрсетті және 2020 жылы халықтың жеке несиелерінің көлемі 1,7 млрд. долларға жетті.[21]

Дағдарыс тудырған саяси қиындықтар әр түрлі формада байқалды. Денсаулық сақтау министрлігінің аурухана жүйесі ресурстарының шамадан тыс жүктелуі мен бастапқы емдеуде жіберілген кемшіліктер, соның ішінде дәрі-дәрмектер мен тесттердің жетіспеушілігі туралы алғашқы жауабы қатты сынға ұшырады. Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртанов маусым айында вирусты жұқтырғаннан кейін қызметінен кетті, содан кейін денсаулық сақтауды цифрландыру бойынша Дамумед (Damumed) жобасына қатысты ұзақ уақытқа созылған айыптаулар негізінде сыбайлас жемқорлықпен айыпталып, тұтқындалды.[22]

Орталық Азияның басқа өңірлеріндегідей, үкіметтің дағдарысқа қарсы әрекеті мен оның кең ауқымды қызметін онлайн-сынаушыларға қарсы дезинформацияның таралуын шектеу шаралары қолданылды[23]. Мысалы, қоғам белсендісі Әлнұр Ілияшев жалған ақпарат таратқаны үшін бас бостандығын 3 жыл шектеу кезеңінде жыл сайын 100 сағат қоғамдық жұмысқа тарту және бес жылға бас бостандығын шектеу арқылы қоғамдық-саяси қызметке қатысуға тыйым салу жазасына кесілді. Бұл оның Facebook-тегі «Нұр Отан» партиясысының көшбасшылары Нұрсұлтан Назарбаев пен Президент Қасым Жомарт-Тоқаевты сынаған екі жазбасы үшін «Қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндірген» деп айып тағылған және оның осыған дейінгі жаңа тәуелсіз саяси партия құруға жасаған әрекеттері де қатты сынға алынған.[24] Сонымен бірге, COVID келесі тарауларда көрсетілгендей, мемлекетке өзінің саяси қарсыластарына қысымды күшейтуге мүмкіндік берді.[25]

Пандемияны саяси мақсатта пайдаланудың басқа мысалдарына 2021 жылғы Мәжіліс (парламент) сайлауы қарсаңында ресми өкілдердің COVID-19 тестілеу хаттамаларын бұзып, тәуелсіз байқаушылардың жұмысына кедергі жасауы туралы айыптауларды жатқызуға болады[26]. Сонымен қатар, 2021 жылы 28 ақпанда өткен үкіметке қарсы шерудің қарсаңында Нұр-Сұлтан қаласының шенеуніктері пандемия қаупінің деңгейін сарыдан қызылға дейін көтерді, бұл шерудің алдын алуға бағытталып, бір күн ішінде қозғалыс еркіндігіне қатаң шектеулер енгізілді.[27]

Бүгінгі таңдағы жағдай: саясат және наразылық

Қазақстанның басқарушы элитасы әлі де өтпелі кезеңде: Назарбаев президент Тоқаевқа ресми өкілеттіктерді біртіндеп тапсыруда және көпшілік алдына көп шыға бермейді, десек те, ұлттық және жергілікті деңгейде Тоқаев әкімшілігі мен басқа да билік тармақтарындағы тағайындауларға ықпалы әлі де сақталуда. Президент Тоқаевтың алғашқы реформалары өлім жазасын ресми түрде жоюды (мораторий 2003 жылдан бастап күшіне енгенімен) және ауылдық жерлерде жергілікті әкімдерді (әкімдерді) сайлауды қамтыды. Бұл соңғы бастама бойынша жанама сайлауды мәслихаттармен (жергілікті кеңестер) алмастыратын ауыл әкімдерінің тікелей жергілікті сайлауына тәуелсіз кандидаттарды ұсыну мүмкіндігімен 2021 жылы шілдеде өтті.[28]

Бұл алдағы жылдары жергілікті басқарудың басқа деңгейлеріне тікелей сайлау моделін кеңінен енгізу қарсаңында жергілікті әкімдердің халық алдындағы жауапкершілігін арттыруға көмектеседі деп үміттенуге болады. Алайда, үміткерлер үшін мемлекеттік қызметте немесе жеке сектордағы басшылық қызметте жұмыс өтілінің болуын басты шарт ретінде енгізу әлеуетті сыншыларды іріктеу үшін қолданылатын түсініксіз критерий болып табылады.[29]

Мемлекеттің кейбір салалары үкіметтік емес ұйымдармен (ҮЕҰ) және басқа сарапшылармен ұсынылған заңнамалық өзгерістер туралы кеңесу үшін жұмыс істеуге дайын болса, ал басқа саласы оларға қатысты салықтық тергеулерді жалғастыруда және Тоқаевтың жүргізіп отырған реформасы жүйені либеризациялаудан да ықпалды болып отыр. Оның «Халық үніне құлақ асатын мемлекет» тұжырымдамасы бұрынғы басшының қарапайым азаматтардың шағымдарын басқару мақсатын көздеген көзқарасын жалғастыруға арналған (жүйеге қарсы шыққандармен күресті жалғастыра отырып), дегенмен бұл Назарбаевтың президенттік аппарат арқылы тұлғалық басқаруға қарағанда институционализм мен сақтықпен басқару (министрлік деңгейінде) тәсілі арқылы жүргізілуде. Бұл тенденция министрліктерге, әсіресе Ішкі істер министрлігі мен Ұлттық қауіпсіздік комитетіне реформа жүргізу немесе әрекет етуге қатысты өз бетімен таңдау жасауда барынша еркіндік берді.

Әдетте Үкіметтің жалпы қолданатын тәсілі транзакциялық болып қала береді, себебі мемлекет тұрақтылық пен экономикалық өсуді қамтамасыз етуге ұмтылғанымен, азаматтар билеуші элита тарапынан бақылауды тұрақсыздандыруға ұмтылмайды (және оларға рұқсат етілмейді). Посткеңестік кезеңнің көп бөлігінде халықтың көпшілігі тәуекелге бейім емес, ал орта тап өзінің жағдайы үшін алаңдайды және саяси өзгерістердің белгісіз қаупінен қорқады.

Мұның басты себебі – Айна Шорманбаева мен Амангелді Шорманбаев өз очерктерінде көрсеткендей, мемлекет пен билік құрылымындағы элитаның қоғам өмірінде барлық салаға араласуы, билікке қарсы шыққысы келетіндер немесе жауапкершілікке тартуды көздеушілерге үлкен кедергі болды. Алайда, егер әлі де саяси мобилизацияның кеңінен таралмауы болмаса, соңғы жылдары қоғамдағы теңсіздік пен дамудың баяулауынан наразылықтың арту тенденциясы байқалды.

Қазақстанда 2010 жылы партиялық жүйе реформаланды деп болжануы мен 2017 жылы конституциялық реформа жасау барысында өкілеттіктердің парламентке ресми түрде берілуіне қарамастан, Қазақстан саясатында шынайы плюрализм қалыптасқан жоқ. 2016 жылы өткен парламенттік сайлаудан бері тоғыз рет талпыныс жасалғанымен, 2013 жылдан бері бірде-бір жаңа партия тіркелген жоқ[30]. Сонымен қатар, партияларға тіркеу талаптарының, атап айтқанда партияға қажетті мүше адам санын 40 000-нан 20 000-ға дейін қысқарту сияқты формальды өзгерістер енгізгеніне қарамастан, шын мәнінде мәселе сол қалпында сақталуда.

Мысалы, ЕҚЫҰ атап өткендей партиялар 1000 -нан астам адам қатысатын конгресс өткізуі тиіс және партияның құрылтай комитеті үшін де соншалықты мүше талап етіледі. Сонымен қоса, олардың барлығы жеке басын растау арқылы толығымен тексеріледі және жоғарыда аталғандай оған қатысушыларға қысым жасау қаупі бар.

Қазіргі кезде жаңа партиялар бюрократиялық кедергілерден өткенімен, оларды сәтті тіркелуге рұқсат етілетіні белгісіз, себебі жаңа партияның құрылуына кедергі жасау үшін шексіз бюрократиялық мүмкіндіктер берілген. Қазіргі уақытта ішінара партиялық тізім жүйесін қолданудың нәтижесінде тәуелсіз кандидаттардың Мәжіліске сайлауға қатысуына рұқсат етілмейді.

ЕҚЫҰ -ның Демократиялық институттар мен Адам құқықтары жөніндегі бюросы (ДИАҚБ) кең аймақтағы сайлауды бақылау миссиясының алтын стандартын басқарады, саяси процесті ашық бағалайды. Олар соңғы есебінде «Қазақстанда 10 қаңтарда өткен парламенттік сайлауда нағыз бәсекелестіктің болмағынын және саяси реформаларды жариялау қажеттілігін» атап өтті. Олар COVID-19 пандемиясы кезінде туындаған қиындықтарға қарамастан, техникалық тұрғыдан тиімді дайындалған. Сайлау үдерісіне бес партия қатысып және олардың кандидаттары бірдей еркін үгіт-насихат жұмыстарын жүргізгеніне қарамастан, оларға конституциямен кепілдендірілген негізгі бостандықтарын пайдалануға шектеулер саяси кеңістік тарапынан жасалды[31]. Бұл бес партия президентті және қазіргі саяси жүйені толығымен қолдайтын «конструктивті оппозиция» болғандықтан, оларға кандидат ретінде тіркелуге рұқсат берілген.

Төменде айтылғандай, соңғы кезде танымал ҮЕҰ-ға қатысты салықтық тергеулердің парламенттік сайлау қарсаңында жүргізілуі ешбір таңқаларлық жайт емес[32]. Сонымен қатар, билік сайлауды бақылау мақсатында арнайы құрылмаған ҮЕҰ -ның сайлау процесін мұқият бақылауына алып, алдыңғы тәжірибеден алшақ болуға жол бермес үшін фотоға түсіруге және бақылауға рұқсат етілгендерге шектеу қоюға арнайы шаралар қабылдады.[33]

Нәтижесінде билік басындағы «Нұр Отан» партиясының жинаған дауыс саны аздап төмендеді, ал аз ғана дауыс «Ақ жол» партиясы мен «Қазақстан халық» партиясына тиесілі болды, ал елдегі пандемия жағдайына және дауыс берушілердің енжарлығына байланысты сайлауға қатысушылар саны (63,3%) 1999 жылдан бергі уақыт ішінде алғаш рет ең төменгі көрсеткішті көрсетті. Тоқаевтың алғашында берген саяси бәсекелестік туралы уәделеріне қарамастан, сайлауды мұқият тексеруге тырысатындарға көрсетілген қысым деңгейі, сайлаудағы бәсекенің төмендігі, барлық партияның үкіметті жақтауы, бұл жуырда болған ашық саяси оппозицияны қолдаушы экономикалық және әлеуметтік наразылықтардың артуына негіз болды.[34]

Қазақстанда Парламенттен тыс оппозициялық топтар бар, олар, кем дегенде, теориялық тұрғыдан болса да, осы әлеуетті вакуумды толтыруға тырысады. Жалпыұлттық социал-демократиялық партиясы (ЖҰСДП) 2000 жылдардың ортасынан бастап Назарбаевқа, соңғы кездері Тоқаевқа ашық түрде қарсы шығушы тіркелген жалғыз партия еді, алайда Eurasianet.org сайтында оларға «өте ұстамды және бейімделген» партия деген сипаттама береді[35]. Бұл партия ақыр соңында ішкі алауыздықтың, әділетсіз сайлау жүйесінің жалғасуы мен өз жақтастарын «Нұр-Отан» партиясындағы (оларды жалған оппозициялық топ ретінде мазақ қылса да) келіспеушіліктерді тіркеу құралы ретінде пайдалану үшін социал-демократтарға дауыс беруге шақырған Мұхтар Әблязовтың араласуына байланысты (төменде толығырақ талқыланады) және партияға екі жақтан да қысым жасалуының белгісі ретінде 2021 жылғы сайлауға қатысудан бас тартуға шешім қабылдады[36]. ЖСДП партиясынан шықаннан кейін Әблязов Ресейдегі Алексей Навальныйдың «ақылды дауыс беру схемасын» қайталай отырып, үкіметке қарсылық көрсетудің әдісі ретінде («Ақ жолдың» Тоқаевты қолдауына қарамастан) «Ақ жолға» тактикалық дауыс беруге шақыруға назар аударды. Қалай болғанда да, саяси оппозицияның шуы мен белсенділігінің негізі басқаларға қатысты болды. Соңғы жиырма жылдың ішінде Мұхтар Әблязов Қазақстанның саяси өміріндегі ең атақты және даулы оппозиция қайраткері ретінде танылды[37]. Алғашында Әблязов 1990 жылдары Қазақстан электр желілерін басқару компаниясының басшысы ретінде белгілі болды, содан кейін 18 ай яғни 1999 жылдың қазанына дейін Энергетика, индустрия және сауда министрі қызметін атқарды. 2001 жылы Әблязов пен басқарушы элитаның кең спектрі, соның ішінде вице-премьер Ораз Жандосов, Еңбек министрі Әлихан Байменов және Павлодар облысының әкімі Ғалымжан Жақиянов парламенттік өкілеттіктерді кеңейтуді және өңірлік әкімдерді (басшыларды) сайлауды қоса алғанда, болашақта экономикалық және саяси либерализацияға шақыру платформасы ретінде «Қазақстанның демократиялық таңдауы» (қазақша QDT немесе орыс тілінде DVK деп аталады) атты саяси партияны құрды.[38]

Содан кейін премьер-министр Тоқаев барлық биліктегі шенеуніктерді «қастандық жасаушылар» деп тез арада жұмыстан шығарды, ал үкімет топ мүшелеріне саяси қысымды күшейтті, сондықтан топтың қатардағы қарапайым мүшелері тыныштықпен қайта орындарына оралды. Кейіннен бұл топ «Ақ жол» партиясын құрды (қазіргі уақытта ол жоғарыда айтылған үкіметті қолдайтын саяси партия), кейінірек олардың кейбіреулері «Ақ жолдан» кетіп, ақыры Ұлттық социал-демократтармен бірігетін бөлек партия құрды. Дегенмен, Әблязов өз партиясын талап етуді жалғастырды және көп ұзамай 2002 жылы наурызда басталған, бірақ осыдан кейін үш жыл бұрын жүргізілмеген сыбайлас жемқорлық тергеуі аясында тұтқындалды. Алғашында алты жылға бас бостандығынан айырылған Әблязов көп ұзамай Назарбаевтан кешірім сұрап, болашақта саясатқа араласудан бас тартқан соң босатылды. Сонымен Қазақстанның демократиялық таңдауының бірінші нұсқасы 2005 жылы аяқталды.

Босатылғаннан кейін Әблязов өзінің қаржы саласындағы қызметіне қайта оралып, БТА банкінің басқарма төрағасының міндетін атқарды және банк қаржылық дағдарысқа дейін қарқынды дамып, Қазақстанның ірі коммерциялық банкіне айналды. Алайда, банктің 2009 жылдың басында 10 миллиард доллар қарызы жария болғаннан кейін, ол мемлекет меншігіне өтіп жағдайы күрт төмендеді және Әблязов Лондонға қашып кетті.

Кейінгі жылдары жоғалған ақшаны халықаралық деңгейде іздестіру және Ұлыбритания мен Америка Құрама Штаттарының соттарында оффшорлық холдингтердің күрделі желісі туралы ақпараттың ашылуы, солар арқылы қазіргі уақытта мемлекет меншігіне тиесілі БТА банк Әблязов ауқымды алаяқтық жасады деп мәлімдеді, алайда оның айтуынша қаржылық мәселені саяси қызметі үшін қудалау ретінде пайдалануда.

Ұзақ жылдар бойы, негізінен Ұлыбритания соттарындағы даулардан кейін, БТА банкінің заңгерлері Әблязовке тиесілі деп саналатын активтер, соның ішінде Суррейдегі және Лондондағы Бишоп даңғылында («Миллиардерлер қатары» деген атпен танымал) орналасқан сәнді жылжымайтын мүлік пен әлемнің әр түкпірінде әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған бизнес-холдингтер бойынша 4,8 миллиард доллар қайтаруды талап еткен сот шешімін шығаруға қол жеткізді.[39] 2012 жылы Әблязов Лондонның Жоғарғы Сотында өзінің мүлкі туралы мәліметтерді айтудан бас тартқаннан кейін, оған сотты құрметтемеді деген кінә тағылды және ол Францияға бас сауғалап, ақыр соңында сол жерден баспана алды[40]. Алайда оның әйелі мен балалары Италиядан Қазақстанға қысқа мерзімге келді, себебі, Италия полициясы оны адам ұрлауға қатысқаны үшін түрмеге қамады, ал отбасы саяси қысымның күшеюінен кейін Италияға қайта оралады.[41]

2009 жылы Әблязов өзі мойындамағанымен Қазақстаннан кеткеннен кейін, алғашқы тұтқындалғаннан жылдардан бастап оппозициялық партиялар мен бұқаралық ақпарат құралдарына айтарлықтай қаржылық қолдау көрсетуін жалғастырғаны белгілі болды.

Олардың құрамында 2005 жылы бұрынғы демократиялық таңдау мүшелері құрған тіркелмеген «Алға» партиясы бар деп есептелді, ол өзінің жетекшісі Владимир Козлов тұтқындалып, 2012 жылы экстремистік негізде тыйым салынғанға дейін ең үлкен оппозициялық топ болды.[42]

Козлов Жаңаөзендегі наразылық шарасынан кейін жазалау шаралары аясында түрмеге жабылады, дегенмен оның жазасына байланысты ұзақ жылдар бойы халықаралық қысымнан кейін 2016 жылы бостандыққа шыққан.[43]

2017 жылға қарай Әблязов «Қазақстанның демократиялық таңдауы» партиясын саяси қозғалыс ретінде қайта қалпына келтіру арқылы Қазақстандағы саяси күресте өзін ашық жариялай бастады. 2018 жылғы наурызға дейін QDT/DVK саяси қозғалысының белсенділігін экстремистік деп ресми түрде тыйым салды және Қазақстандағы барлық әлеуметтік желілер Әблязов Facebook арқылы тікелей хабар таратқан кезде оны жылдам тоқтату үшін әртүрлі кедергілер жасады және шектеулер қойды[44]. Әблязов партиясына тыйым салынғаннан кейін жаңа «Көше» партиясы құрылып, белсенділік таныта бастады. Бірақ оған да QDT-мен байланысы бар деген күдікпен 2020 жылдың маусымында экстремизмге байланысты тыйым салды.^[45]

QDT мен «Көше» партиясын қолдаушылардың қоғамдық наразылықтары саяси ландшафтың маңызды бөлігіне айналды, өйткені олар Қытайдың осы өңірдегі рөліне, 2019 жылғы президенттік сайлауға (осы сайлау кезінде жүзден астам наразылық білдірушілер қамауға алынған) және соңғы уақытта туындаған әлеуметтік мәселелерге қатысты болған наразылықтарға белсене қатысқан.[46]

Оларды үкімет тарапынан экстремистік қозғалыс деп тануы қатаң шара болды, себебі, бұл терроризм мен «экстремизмге» қарсы бағытталған заңдарды қозғалыстың бір бөлігі деп есептелетін демонстранттарға қарсы қолдануға мүмкіндік берді. Қылмыстық кодекстің 174 -бабы «Әлеуметтік, этникалық, рулық, нәсілдік, таптық немесе діни араздықты қоздыру» адамдарды тұтқындаудың қарапайым құралы ретінде қолданылса, соңғы кезде тыйым салынған экстремистік ұйымдарға мүшелік туралы 405-бап жиі қолданыла бастады және Адам құқығын қорғау (Human Rights Watch) 130 -дан астам осындай жағдайды тіркеген.[47] Бұл заңдар тек наразылық білдірушілерге ғана емес, сонымен қатар, «бас бостандығын» шектеу наразылық туралы немесе QDT мен Көше партиясына қатысты тыйым салынған кез келген ақпаратпен бөліскен барлық белсенділерге де қолданылды.

Қазақстан Үкіметі тарапынан Әблязовтың әрекетіне ең жоғары деңгейде өшпенділік туғанын ескермеу мүмкін емес, ал Адам құқығы жөніндегі халықаралық бақылаушылар мен батыс мемлекеттері Қазақстан үкіметі бейбіт шеруге шығушыларға тыйым салуға тырысуда деген негізде QDT және Kөше партиясына қатысты тыйым салған бұйрықтарға қарсы шықты.

Бұл топтар Қазақстанда билікті өзгертуге нақты ұмтылғанымен, қазіргі уақытта QDT мен Көше бұл мақсатқа қоғамдық қысымнан гөрі зорлық-зомбылық арқылы қол жеткізуге тырысатыны туралы ешқандай дәлел жоқ. Сонымен қоса, тәуелсіз тексеру үшін экстремизм туралы мәліметтермен Қазақстан Үкіметі бөліспейді.[48]

Әблязовтың халық наразылығы мәселелеріне қатысудың ашық саяси тактикасын ескерсек, оның үкіметке қатысты кейбір сын-пікірлерімен бөлісушілер мен оны белсенді қолдайтын халықтың үлесін анықтау қиын. Десек те, QDT және Көше наразылық акциясына белсенді түрде қатысушылар саны үкіметтің мұндай әрекетке баратындарға қысымын ескерсек, салыстырмалы түрде аз көрінеді. Тіпті партияны ашық қолдайтындардың өзі жай ғана қарапайым белсенділер – бұл билікті күшпен құлатуға тырысушылар емес, қалыптасқан жүйеге наразылықтарын білдірушілер екені айқын. Халықты Қазақстанның демократиялық партиясы (ҚДП немесе ДДТ) QDT-тен аулақ болуға шақыруға тырысқанымен әрқашан табысқа жете бермейді (халықтың қоғамдағы негізгі мәселелеріне қатысты тұрақты түрде жыл сайын бір уақытта үнемі наразылық білдіруге тырысатынын ескере отырып)[49]. Қазақстанның демократиялық партиясы QDP 2019 жылдың қазанында оппозицияның аға буын қайраткерлері (Төлеген Жүкеев сияқты) және «Трибуна» газетінде кампания ұйымдастырғаны үшін үш жылға журналистік қызметіне тыйым салған, 2017 жылы Әблязовпен байланыста ақшаны жымқырды деген айыптау бойынша үкімет «бостандығын шектеген» 33 жастағы Жанболат Мамай бастаған жас белсенділердің қатысуымен құрылған.[50]

Партия әлеуметтік наразылықтан туындаған өзгерістердің көңіл-күйі мен президент Тоқаев билікке келгеннен кейін биліктің ауысуы шын мәнінде үлкен саяси өзгерістер жасайды деп күтті және оны пайдалануға тырысты. Бүгінгі күнге дейін оған ресми партия ретінде тіркеуге тыйым салынды, бірақ 2020 жылдың қарашасында ол наразылық білдіруге ресми рұқсат алды, бұл өте сирек кездесетін жағдай.[51]

Жастарға негізделген «Оян Қазақстан» қоғамдық қозғалысы саяси партия болмаса да, алғаш 2019 жылдың маусымында құрылғаннан бері қарай үнемі бейбіт шеруге шығып отырды, олардың бұл наразылықтарына үкімет тарапынан репрессияға ұшырауына себеп болдыі.[52] Жасөспірімдер мен 20 жасқа дейінгі жастар платформаны саяси қуғын-сүргінді тоқтату, билік тармақтары арасындағы билік бөлінісін реформалау, халықаралық стандарттарға сәйкес еркін сайлау мен өзін-өзі басқару жүйесі, яғни жергілікті деңгейде басқару сияқты идеяларды қолдау үшіна наразылық білдіреді.[53]

Қазіргі кезде билікке өз үнін жеткізуге тырысушылар тек оппозициялық тіркелмеген топтар мен реформаны жақтайтын қоғамдық қозғалыстар ғана емес. Жоғарыда айтылғандай, соңғы жылдары Қытайға қарсы ұлтшылдық көңіл-күй саяси наразылықтар мен алаңдаушылықтардың басты сипаты болды. Бірақ Қазақстан батысқа қарсы ұлтшылдықпен байланысты әлеуметтік консервативті белсенділігі жағынан Орталық Азияның басқа аймақтарынан кем түспейді. 2015 және 2018-19 жылдары LGBTQ + қарсы «үгіт-насихат» заң жобаларын қабылдауға күш салу халықаралық қысымның әсерінен кейінге шегерілді, бірақ парламентарийлер тарапынан соған ұқсас заңды қабылдауға жасалған тағы бір әрекетке наразылық білдірді.

Осы жинақта берілген Әйгерім Камидоланың эссесінде аймақтық және ұлттық деңгейде «антигендерлік» пікірталастардың артқаны туралы деректерді ұсынады.

Сонымен қоса, соңғы кездері тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы заң жобасын қабылдауға талпыну төңірегіндегі пікірталастар Саналы KZ Бірлігі (Unity of Conscious KZ) және MOD халық бірлігі (MOD People’s Unity) (мысалы, вакцинаға қарсы ақпараттар мен отбасы мәселелері бойынша әлеуметік консеративті құндылықтарды насихаттаушы азамат Go сияқты аймақтық және өңірлік желілермен байланысты) секілді онлайн-топтар тарапынан ұлтшылдық пен қастандық реакциясын тудырды.[54]

2019 жылғы бейбіт шеруге шығушыларды тұтқындауға қатысты жазбалар президент Тоқаевтың халықтың наразылық шеруі мәселелерін жеңілдету туралы уәдесін әлі орындамағанын аңғартады. Коллин Вуд өз эссесінде атап өткендей, 2020 жылдың мамырында қабылданған бейбіт шерулер туралы заңға енгізілген үкімет тарапынан ерекше маңызға ие деп бағалаған реформаларды жергілікті белсенділер жай ғана көзбояушылық және оның қоғамда айтарлықтай маңызы жоқ деп қабылдады.

Шеру өткізу үшін өтініш беру процесінде бұрын рұқсат алу қажет болса, қазір ол алдын ала хабарлап, ескертуге өзгертілген. Десек те, іс жүзінде билік заңды түрде өткізілетін шерулерге рұқсат алу жолдарын күрделендіруде. Биліктің шеру өткізу орынын таңдау, сонымен қатар, шеру өткізуге алдын ала берілген ұсыныстарды өзгерту немесе кері қайтаруға өкілеттілігі зор[55]. Алайда, тіпті жоғарыда аталған кейбір тыйым салынған топтарды айтпағанның өзінде, егер ұйым Үкіметте ресми тіркелмеген болса, ол наразылық акциясын ұйымдастыра алмайды.[56]

Белсенділер бейбіт шеруге шығу кезінде үнемі қиындықтарға кездескеннен кейін, өздерінің мәселелеріне назар аударту үшін жеке бір ғана адамның наразылық шарасын өткізуге мәжбүр болды[57]. БҰҰ -ның бейбіт шерулер мен қауымдастықтардың еркіндік құқықтары жөніндегі арнайы баяндамашысының анықтағанындай, Қылмыстық кодекстің заңсыз наразылық акциясына «көмек көрсетуге» қатысты шектеулері әлеуметтік желілерде осындай оқиғалар туралы пікір білдірген немесе бөліскен қолданушыларға да бағытталған[58]. Қолданыстағы заң бойынша да неғұрлым терең реформалардың қажеттілігі өзекті болып қала бергенімен, жергілікті билік бейбіт шеру шараларын күшейту үшін орындауы тиіс міндеттер тізімі бар нақты нұсқаулық құру үшін талаптардың тізімін берумен шектелмей, көп шараны атқаруға болады. Сонымен қатар, Қазақстан үкіметі де, халықаралық қоғамдастық та заңмен рұқсат етілген наразылықтар санын тіркеуі тиіс. Халықаралық қауымдастық тек белсенділердің тұтқындалуына ғана емес, сонымен қатар наразылық акциялары кезінде оларға полицейлер тарапынан болған әрекеттерге де алаңдаушылық білдіруде. Осы жинақта берілген Татьяна Чернобыльдің эссесінде ертеректе 1999 жылғы ДСҰ-ға наразылық кезінде Ұлыбритания митрополит полициясы шеруге қатысушыларды қоршауға алуда қолданған форманың бірі – кетлинг деп аталатын даулы полициялық тәсілдің мұнда кеңінен қолданылуына назар аударады[59]. Чернобыль атап көрсеткендей бұл тәсіл принципті түрде заңды деп танылғанымен, мысалы, Еуропалық адам құқықтары жөніндегі Сотта мойындалған, десек те наразылық білдірушілерді «қоршау» («kettle»), оны әсіресе ЕҚЫҰ нұсқауларында көрсетілген бейбіт шеруге қатысушыларға қатысты қолдану әлі шешімі табылмаған нәзік тақырып болып қала береді.[60]

Мәселенің түйіні – мемлекет кез келген рұқсат етілмеген наразылықты өз бақылауына ықтимал қауіп ретінде қабылдайды, сондықтан, өте қауіпті жағдайларда жиі қолданылатын тәсілді қолдануды заңдастыруға ұмтылуда.

Адам құқықтары мен азаматтық қоғамдағы жағдайға кеңінен шолу

Оппозициялық белсенділер мен көше шерулеріне қарсы қатал репрессиялаудан басқа, жалпы алғанда азаматтық қоғамның жағдайы біршама түсініксіз. Қазақстан Freedom House әлемдік рейтингісінде Ресей мен Орталық Азиядағы үш көршісінен біршама алда (ал Қырғызстан одан жоғары тұр), бұл оның саяси бостандық рейтингісіне қарағанда, азаматтық бостандықтарды жоғары бағалауына байланысты.^[61]

Қазақстандық жетекші Үкіметтік емес ұйымның (ҮЕҰ) белсендісі Қазақстанды қалыптастыратын үш бәсекелес күшке сипаттама берді: Тұлға (бірінші кезекте Назарбаев, сонымен қатар үкіметте, парламентте, сондай-ақ мемлекеттік жоғары деңгейлі кәсіпорындарда, министрліктер мен басқарушы элитаның басқа бөлімдерінің басшылары немесе белгілі бір салада кімнің ықпалы басым екеніне байланысты); Протекционизм (билеуші элитаның байлығы мен билігін қорғауға және қалыптасқан жүйеге төнген қатерді жоюға ұмтылу); және Модернизация (мемлекет пен қоғамның саяси кво-статус жағдайында модернизациялауға және толық реформалауға ұмтылатын басқарушы элитаның технократиялық, көп жағдайда батыстық ұйымдасқан әрекеттер).

Кейінгі бірнеше айда соңғы екі тенденция арасындағы қарама-қайшылық айқын аңғарылды. Біріншіден, өткен жылы саяси оппозицияға қысым күшейіп қана қоймай, 2021 жылдың қаңтарындағы сайлауға дейін де, одан кейін де дауыс беруге қатысты Қазақстандағы кейбір жетекші ҮЕҰ-ның қоғамдық белсенділігін шектеуге бағытталған мақсатты түрде қысым көрсету науқаны басталды. Соның ішінде адам құқықтары жөніндегі 13 жетекші ҮЕҰ (соның ішінде осы жинаққа үлес қосқан «Қадыр-Қасиет» және «Халықаралық құқықтық бастама» қоғамдық қоры бар) салық органдары тарапынан халықаралық грант есебінен қаржыландырылатын ұйым ретінде айыппұл салу қаупі мен олардың қызметін уақытша тоқтату талабымен тексерілді.[62] Бұл мәселеге халықаралық деңгейде назар аударылғанның арқасында қаңтарда өткен сайлаудан кейін 2021 жылдың ақпан мен сәуір аралығында салықтың көпшілігі қысқартылды.[63] Жоғарыда аталған және басқа да көптеген ҮЕҰ жылдар бойы есептіліктің қатаң талаптарына сәйкес қысымға ұшырап отырды.[64] 2015 және 2016 жылдары ҮЕҰ-ды реттейтін заңның өзгеруіне байланысты олардың құқықтық база талаптары күшейе түсті, олардан өз қызметі туралы толық ақпарат беру талап етілді. Сонымен қатар, олардың қаржылық кірісі мен шығысы туралы егжей -тегжейлі ақпарат беру, соның ішінде шетелдік қаржыландырудан (жоғарыда айтылған кейбір соңғы жағдайлардағы валютаның айырбас бағамы өзгерісінің ықпалы туралы талқылаумен) қанша табыс тапқаны және оны қалай жұмсағаны туралы ақпарат талап етілді.[65]

Алайда, салық органдары тарапынан болған қысымға қарамастан, бұл ұйымдардың көпшілігі ресми жұмыс тобына қатысуға шақырылды және Үкіметке өз саласына қатысты саясатты қалыптастыруда кеңес берді, Президент Тоқаевтың адам құқықтары жөніндегі соңғы бастамасынан кейін осы мүдделі тараптармен өзара бірлесіп жұмыс істеуді жалғастырды.

2021 жылы 9 маусымда Президент Тоқаев қол қойған «Қазақстандағы адам құқықтары жөніндегі әрі қарайғы шаралар туралы» Жарлық үкіметке келесі негізгі міндеттерді жүзеге асыруды көздейтін Адам құқықтары саласындағы басым шаралар жоспарын (Іс-шаралар жоспары) бекітуді тапсырады:[66]

БҰҰ-ның шарт органдарымен өзара әрекеттесу механизмдерін және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі кеңесінің арнайы рәсімдерін жетілдіру;
Адам саудасы құрбандарының құқықтарын қамтамасыз ету;
Мүмкіндігі шектеулі азаматтардың адам құқықтары;
Әйелдерге қатысты дискриминацияны жою;
Бірлестіктер бостандығы құқығы;
Сөз бостандығына құқық беру;
Адамның өмір сүруге және қоғамдық тәртіпке құқығы;
Үкіметтік емес ұйымдармен өзара ықпалдасу тиімділігін арттыру;
Қылмыстық сот төрелігі және мәжбүрлеп орындау, азаптау мен қатыгез қарым-қатынастың алдын алу саласындағы адам құқықтары.

Үкіметтің осы тізімдегі бірқатар тақырыптар бойынша соңғы жетістіктерін ескере отырып, көптеген бақылаушылар, бірлестіктер бостандығы құқығы мен сөз бостандығына құқық беру туралы саяси талас тудыратын мәселелер бойынша уәделерге, басқаша дәлелденбейінше оларға үлкен күмәнмен қарайды. Дегенмен, үкімет пен азаматтық қоғам арасындағы жалғасып жатқан диалогтың ауқымы, кем дегенде, биліктің іргелі құрылымын түбегейлі өзгертуге бағытталмаған басқа да салаларда аз да болса жетістікке жетуге болады деген үміт бар екенін көрсетеді. Өкінішке орай, осы шолуда және бірқатар эсседе айтылғандай, саяси тақырыптардың барлығы даусыз емес, әсіресе қазіргі кездегі тұрмыстық зорлық-зомбылықпен күресу шараларына қатысты ұлтшылдық реакцияны ескерген жөн.

Осылайша, азаматтық белсенділіктен оппозициялық саясатқа (әсіресе оппозициялық саясаттың элитаға bête noire байланысты сілтеме жасауы үшін) дейін мемлекет белгілеген межеден асып кетуден аулақ болғандар үшін, жүйенің шектеулері аясында үкіметті реформаның пайдасына оның жұмысын сынауға және онымен дауласуға көбірек мүмкіндік берілуі мүмкін.

Бұл белсенділерге қандай да бір дәрежеде ықпал етуге мүмкіндік беру үшін жасалған стратегия (болжам бойынша «алдағы он жылда институционалдық өзгерістерді қалыптастыруға» көмектесу үшін), яғни жүйені бұрмалай көрсетуге қарамастан, саяси басшылықты өзгертуді ашық талап ететін сынға жол бермес үшін ойластырылған шара.

Үкімет көзқарасы тұрғысынан алғанда, азаматтық қоғаммен серіктестік жүйені өзгертуге талпыну емес, азаматтарға арналған жүйенің жақсы нәтижелерге қол жеткізуге бағытталуы, әсіресе билік басындағы жаңартылған бөлігі үшін өте маңызды. «Модернизация» – бұл қоданыстағы дұрыс сөз («либерализация» немесе «демократияландыру» емес), себебі бұл кез келген «реформизмді» нақты бір саясат аясында шоғырландыра отырып, күш құрылымдарының статус-квосын сақтауға бағытталған тәсіл. Яғни белгілі бір ҮЕҰ-ға қызмет көрсету үшін ұсынылған қаржыландыруды ұлғайта көрсету әдісі, бұл туралы Коллин Вудтың осы жинақта берілген эссе тақырыптарының жиынтығында кеңінен айтылады.

Үкіметпен жұмыс істегісі келмейтіндердің жағдайы олардың саяси оппозицияға қатысы болуы немесе болмауына қарамастан өте күрделі, ал көптеген ҮЕҰ-ға билік тарапынан көрсетілген қысымның әсерінен саяси белсенділерге көмек көрсету қиынға соғады, бірақ кейбіреулері өз істері туралы ақпаратты кеңінен таратады және халықаралық стандарттарды сақтауға шақырады. Шенеуліктердің Қазақстанда саяси тұтқындар жоқ деп айтқан уәждеріне қарамастан, жергілікті адам құқын қорғаушылар олардың санын 20 -ға жуық деп есептейді (олардың көпшілігі тыйым салынған ұйымдарға қатысқаны үшін 405 -бап бойынша жауапқа тартылған), дегенмен Халықаралық Амнестиямен азаматтық белсенді Макс Боқаев 2021 жылы ақпанда босатылды.[67]

2018 жылы төрт жылға «саяси тұтқын» ретінде істі болған QDT (ҚДТ) белсендісі Әсет Әбішев 14 шілдеде, бұл есеп жарияланар алдында мерзімінен бұрын босатылды. Әбішев 2021 жылы сәуірде түрме күзетшілерінің оған қарым-қатынасына наразылығы ретінде білегін кескеннен кейін оған халықаралық деңгейде алаңдаушылық туды^[68]. Өкінішке орай, оның QDT партиясындағы серіктесі Дулат Ағаділдің ісі олай шешілмеді. Ағаділ 2020 жылдың ақпанында өзінің азаматтық белсенділігі үшін сотқа келу туралы өтінішке жауап бермегені үшін үйінде қамауға алынды. Ұзақ уақыт бойы азаматтық белсенді ретінде танылған ол түсініксіз жағдайда полицияның қарауында қайтыс болды, отбасының пікірінше, ол халықтың наразылығы мен қоғамдастықтың ашу-ызасын тудырды.^[69]

Қазақстанда тұтқындауға қатысты даулы істердің бәрі бірдей жаңа болған емес. Ақын және наразылық білдіруші Арон Атабек полиция қызметкерінің өліміне әкелген наразылық акциясын ұйымдастырғаны үшін 2007 жылы 18 жылға бас бостандығынан айырылды және әлі түрмеде отыр. Халықаралық құқық қорғау ұйымдары мен жергілікті мәдениет қайраткерлері Атабекті босатуды талап етуде, әсіресе, түрмеде Назарбаевқа қатысты сын жарияланғаннан кейін оған деген қатыгез қарым-қатынас (соның ішінде ұзақ уақыт бір адамдық камерада ұстауы және күзетшілердің оның аяғын сындыруымен қоса) оны бостандыққа шығару қажеттігінің дәлелі.^[70]

2021 жылы ақпанда Еуропалық парламент саяси тұтқындарды қудалауға және оппозициялық топтарды басуға баса назар аудара отырып, Қазақстандағы адам құқықтары жағдайының нашарлауын сынға алған қатаң қарар қабылдады^[71]. Бұл үкіметтің саяси оппозицияға деген қарым-қатынасына әсер етпеген сияқты, себебі, Демократиялық партияның көшбасшылары қазіргі уақытта, осы жазба дайындалу барысында әкімшілік кодексті бұзғаны үшін көптеген тұтқынға алу жағдайлары болды.[72]

Көптеген белсенділер «бостандықты шектеу» деп аталатын шартты түрде мерзімінен бұрын босату аясында бас бостандығынан айыру жазасына кесіледі немесе оның орнына саяси немесе журналистік қызметіне тыйым салынады[73]. Мысалы, 2020 жылдың маусымында азаматтық белсенді Ася Тулесова митингшілерді ұстауға қатысқан полиция қызметкерлерінің бірінің басынан фуражкасын қағып түсіргені үшін оны үш жылға дейін бас бостандығынан айырылады деп қорқытты. Халықаралық қауымдастық тарапынан туындаған наразылық пен екі айлық тергеу изоляторынан кейін, оның белсенділігіне «бостандығын шектеп», бір жарым жылға шартты түрде бас бостандығынан айырды[74]. Қазақстанда қызметіне тыйым салынған топтармен байланысы бар деп танылған белсенділерге қатысты ұзақ мерзімді жаза тағайындалады, мысалы, QDT-ның өңірлік белсендісі Марат Дүйсембиев үш жарым жылға бас бостандығынан айырылды[75]. «Бостандықты шектеудің» негізгі себебіне қарамастан, ол белгілі бір шектеулі уақыт ішінде айқындалcа да, саяси қызметтің кез келген түрі үшін бас бостандығынан айырылу қаупі жоғары. Оның мақсаты айқын, яғни азаматтық және саяси белсенділікке, әсіресе халықаралық қоғамдастық тарапынан теріс реакция тудырмас үшін, оны тезірек тоқтатуға тырысады, бұл белсенділерді түрмеге жабуға әкелуі мүмкін.

Құқық қорғаушылардың қауіпсіздік жағдайын бақылау

Қадыр-Қасиет қоғамдық бірлестігі

«Қадыр-Қасиет» қоғамдық бірлестігі ай сайын Қазақстандағы құқық қорғаушыларға жасалған қысымға мониторинг жүргізеді. Мониторинг құқық қорғаушылардың сегіз санатына қатысты жүргізіледі: құқық қорғаушылар, азаматтық белсенділер, заңгерлер, журналистер, кәсіподақ белсенділері, діни бірлестіктер, саяси партиялар мен қоғам қайраткерлері.

Белсенділердің сегіз санатының әрқайсысы бір немесе бірнеше негізгі адам құқықтары мен бостандықтарын қалай жүзеге асыруға болатынын қолдайды, қорғайды, насихаттайды немесе көрсетуге тырысады. Бұл өз кезегінде қандай құқықтар мен бостандықтарға қауіп төнетіні туралы түсінік қалыптастырады. 2020 жыл бойы және 2021 жылдың алғашқы бес айында тәуекелге ұшыраған құқықтар бірдей болды, олар: бейбіт шерулер, бірлестік бостандығы және сөз бостандығы.

Тек 2020 жылдың өзінде 684 адамға қатысты 1,414 іс тіркелді. Олардың ішінде ең көп қауіп азаматтық қоғам белсенділеріне (482), журналистерге (64), саяси белсенділерге (48), құқық қорғаушыларға (45), адвокаттарға (24), діни бірлестіктердің белсенділеріне (10), қоғам қайраткерлеріне (6), кәсіподақ белсенділеріне қатысты (5) болды. 2021 жылдың бес айында 475 адамға қатысты 400 -ден астам қауіп болды.

Кезеңді талдау нәтижесінде келесідей тенденциялар айқындалды:

Елде төтенше жағдайдың енгізілуіне байланысты қауіп-қатер саны азайды, ал журналистерге, медицина қызметкерлері мен белсенділерге қатысты шектеулер қолданылды. Сонымен қатар, COVID-19-ға байланысты оқиғаларды жариялайтын заңгерлер мен журналистерді қудалау басталды.
Төтенше жағдай тоқтатылды, бірақ карантиндік шаралар сақталды.
«Қазақстанның демократиялық таңдауы» мен «Көше» «партиясына» тыйым салынды, оларға қатысты қылмыстық істер қозғалып, олардың мүшелерін жауап алуға шақырды.
Коронавирустың өршуіне және бейбіт шерулер туралы заңға өзгерістер енгізілгеніне қарамастан, Нұр-Сұлтанда, Алматыда және елдің басқа қалаларында рұқсат етілмеген митингілер өтті және оған қатысушылар тұтқынға алынды.
Марқұм белсенді Дулат Ағаділдің отбасында болған еске алу рәсіміне қатысқаны үшін Қазақстанның әр түрлі қалаларынан азаматтар бес күннен екі айға дейінгі мерзімге қамауға алынды және оларға 70 АЕК (195 000 теңге) көлемінде айыппұл салынды.
Кредиттік рақымшылық, саяси тұтқындарды босату және жерді шетелдіктерге беруге қарсы митингтер өтті.
Парламенттік сайлау алдында бірқатар коммерциялық емес ұйымдарға салық органдары «шабуыл жасады».

Құқық қорғаушылар мен белсенділердің қауіпсіздік жағдайы елдегі оқиғалармен тығыз байланысты. Мысалы, 2020 жылы ең көп қауіп ақпан мен қазанда тіркелді. Ақпанда Дулат Ағаділ Нұр-Сұлтан қаласының тергеу изоляторында қайтыс болды. Оны еске алуға арнап өткізілген бейбіт шеруге қатысушыларды ұстап, айыппұл салынды және әкімшілік жауапкершілікке және / немесе қатысушылардың бостандығын шектеуге әкелді. Қазанда қауіпсіздік жағдайына саяси реформа мен қуғын -сүргінге қарсы билік рұқсат еткен митинг әсер етті. 2021 жылы ең көп саны қаңтардағы парламент сайлауына байланысты болды. Бүкіл ел бойынша сайлауды бақылаушылардың құқықтарын шектеу мен ұстау жағдайлары кездесті.

Негізгі және қосалқы қауіптер: Полиция; Сот; Уақытша қамау изоляторы; Әкімдік; Белгісіз тұлғалар; Азаматтар; Ұлттық қауіпсіздік комитеті; Жергілікті билік және салық органдары. Ай сайынғы мониторинг есептері туралы ақпарат алу үшін төмендегі сайтқа кіріңіз https://kkassiyet.wordpress.com/projects/projectsrt/msdef/.

Саяси салада және одан да тыс салада туындайтын адам құқығы мәселелерін шешуде полиция мен түрме жүйесін бақылауды жақсарту қажеттілігі туындауда. Полиция қызметінің мәдениетін өзгерту үшін Ішкі істер министрлігін реформалауды және полицияға қатысты шағымдарды жаңа тәуелсіз орган арқылы бақылауды жақсарту шаралары қажет. Тағы бір ықтимал мүмкіндік Тоқаевтың жергілікті әкімдерді біртіндеп сайлауы аясында басқарудың белгілі бір функцияларын жергілікті билікке беру болуы мүмкін, дегенмен елдің еркінен тыс орын алған құқық бұзушылықтарды шектеу үшін жалпыұлттық бақылау тетіктері сақталуы тиіс.

Азамат Оразалының мал ұрлады деген күдікпен ұсталып, полиция қолынан қаза табуы, полицейлер тарапынан ұсталғандарды азаптау мен қатыгездік көрсетуінің әлі күнге күрделі мәселе болып жалғасып келе жатқанын білдіреді[76]. Азаптаулардың алдын алудың ұлттық алдын алу тетігі (ҰАТ) арқылы хабарланған болжамды азаптау оқиғаларының санының көбеюі үнемі алаңдаушылық туғызады, дегенмен бұл механизм арқылы есептіліктің жақсаруын көрсетуі мүмкін, алайда қылмыскерлерді жазалау сирек және жеңіл болып қала береді[77]. Пандемияның әсері түрмелердің қатаң және антисанитарлық жағдайлары мен түрме қызметкерлерінің қатал қарым-қатынасы туралы бұрыннан келе жатқан қорқыныштарын күшейтті[78]. Осы аймақтағы басқа да елдердегідей, ҰАТ басқару жауапкершілігі жүктелген Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің үкіметтік кеңсесі үлкен мүмкіндіктерге ие, яғни мемлекеттің басқа субъектілерін жауапкершілікке тартуға өкілеттігін және саяси жүйеден тәуелсіз болуын арттырады.

Қазақстанның көршілес мемлекеттердің көпшілігімен бірқатар проблемалары ортақ, заңның үстемдігіне ықпал ету және ешкімге тәуелсіз прокуратура (Айна Шорманбаева мен Амангелді Шорманбаев өз очерктерінде атап өткендей) және мемлекеттен тәуелсіздігі мен мүддесі жоқ сот жүйесінің тиімділігін арттыруға жылдар бойы халықаралық қоғамдастық тарапынан қолдау көрсетуге бағытталған реформалар мен бағдарламаларға қарамастан кедергі келтіруде. USAID бұл жағдайға былайша сипаттама береді: «Қазақстанда білімді және білікті судьялардың болуына қарамастан, сот жүйесі тұтастай алғанда (i) сот тәуелсіздігінің жоқтығынан, (ii) судьялардың жеткіліксіз дайындығынан зардап шегуде, яғни бұл күмәнді шешімдерге, (iii) мемлекетпен туындаған келіспеушілік жағдайларда шетелдіктерге нұқсан келтіруге және (iv) сыбайлас жемқорлыққа» жол беруде[79].

Мемлекеттің басқа өңірлеріндегідей, жеке пікір маңызды, себебі наразылық білдірушілер жеке тұлғаның пикет ұйымдастыруы және басқа да назар аударту әрекеттері арқылы отбасы мүшелерінің істеріне (саяси сипаттағы емес қылмыстар) шолу жасай алады[80]. Құқықтық жүйенің алдында тұрған кейбір қиындықтарды мойындай отырып, Нұр-Сұлтан қаржы орталығының кәсіпкерлері Ұлыбританияның 88-жастағы бұрынғы судьясы Лорд Вульф пен Ұлыбританияның құқық саласында танылған басқа да өкілдері басқаратын жалпы құқықтың ағылшын тілінде сөйлейтін жүйесін қолдана отырып, ұлттық құқықтық жүйені толығымен айналып өте алады[81].

2021 жылдың шілдесінде алғаш рет Германия үкіметінің GIZ Даму агенттігі мен Германия Халықаралық құқықтық ынтымақтастық қорының (IRZ) [82] жетекшілігімен бірлесе дайындалған әкімшілік құқықты біріктіретін (азаматтық процесті қоса алғанда) жаңа Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс күшіне енді. Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекстің енгізілуіне байланысты елдегі жағдайдың, әсіресе саясаттан тыс мәселелер жақсарады деген үміт пайда болды. Сондай-ақ, Жоғарғы Соттың жаңа басшысы судьялардың неғұрлым тәуелсіз әрекет етуін қалайды деген қауесеттер таралды, десек те, мұны тәжірибеде дәлелдеу үшін әлі де ұзақ уақыт керек.

Осы жинақта Анна Гусарова елдегі адам құқықтары мәселелерінің туындауына қатысты өз жазбасында жаңа цифрлық технологияға көшу барысында құрылған жаңа дербес деректер базасының қауіпсіздігін сақтауға байланысты үкіметтің мүмкіндіктері мен іс-шараларына алаңдаушылық білдіреді. Бұл мәселенің шешімін табу мақсатында Гусарова жаңа заңдар қабылдауды, шенеуніктер мен құқық қорғау органдарының біліктілігін жоғарылатуды және COVID кезеңінде қытайлық модельде бақылаудың интрузивті жүйесіне әкеліп соқпас үшін ашықтықты жақтайды.

Қытайдың Қазақстан экономикасындағы рөлі мен күтілетін стратегиялық қаупі туралы мәселелер елді саяси және әлеуметтік тұрғыдан біріктіруде маңызды күшке айналды, бұл жоғарыда айтылғандай, Қазақстан үкіметі тарапынан қатты алаңдаушылық тудырды. Алайда, Қытайдағы бұл ішкі мәселелер жергілікті халықтың алаңдаушылық әрекеттеріне әкелген жалғыз тақырып емес. Қазақстандағы кейбір отбасылардың Қытайда туыстары болғандықтан Шыңжаң аймағындағы 1,5 миллион этникалық қазақтарды (сондай -ақ ұйғырларды) қудалау, саяси шиеленістің негізгі көзі болды. 2018 жылы осы мәселе төңірегінде наразылық қозғалыстары күшейе түсті, ал «Атажұрт Еріктілері» (Отан еріктілері) Шыңжаңдағы жағдайды заңдық негізде анықтауға бағытталған ғаламдық күш-жігерге қатысатын негізгі ҮЕҰ болды[83].

Қазақстан үкіметі жергілікті халықтың көңіл-күйі мен экономикалық және саяси ықпалы артып келе жатқан Бейжің тарапынан қатты қысымның арасында қалып қойды (және бірнеше бағыт бойынша қытайлықтарға қарсы наразылық артты). 2018 жылы бұл жағдайды жеңілдету үшін Қытайдағы 2500 этникалық қазақтың Қазақстанға кетуіне рұқсат берілді.

Алайда, 2019 жылдың наурызында қазақстандық шенеуніктер «Атажұрт Еріктілері» ұйымының кеңсесіне тексеру жүргізіп, оның негізін қалаушы, этникалық қазақ Серікжан Біләшті Қытай үкіметін сынға алды, ұлтаралық араздықты қоздырып, алауыздық тудыруға бағытталған әрекеттер жасады деген күдікпен қамауға алды[84].

БҰҰ-ның ерікті ұстау жөніндегі жұмыс тобы Біләштің қудалануы адам құқықтары саласындағы халықаралық заңның бұзылуы деп мәлімдеп, Қылмыстық Кодекстің 174-бабын (әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, таптық немесе діни өшпенділікті қоздыру туралы) тым жалпылама, заңдық негізі жоқ деп сынға алғанына қарамастан, Біләш жеті жылға бас бостандығынан айырылып, түрмеге қамалмас үшін «бостандық, бостандық» бұйрығын қабылдап, өз қызметін тоқтатуға келісім берді[85]. Мемлекет тарапынан қысым, жаңа қылмыстық істер мен оның YouTube-тегі арнасын тартып алуға тырысқан адамдардың әсерінен Қазақстанда жұмысын жалғастыра алмаған ол 2020 жылдың жазында Түркияға, содан кейін АҚШ -қа қашып кетті.[86] Әйелдерден құралған шағын топтың Алматыдағы Қытай консулдығының алдында наразылық акцияларын жалғастыруы болмаса, бұл мәселе бойынша Қазақстанда жергілікті деңгейде белсенділік бәсеңдеген, полиция Байболат Күнболат (Біләштің тіркелмеген «Атажұрт» ұйымын басқаруды жалғастырушы) сияқты Қытайдағы туыстарын босату үшін наразылық акцияларын жалғастырған белсенділерді қудалауда[87].

Ұлтаралық қақтығыстар тек Қытайға немесе Ресейге ғана қатысты емес, сонымен қатар 2020 жылдың ақпанында жол-көлік оқиғасы салдарынан болған қанды зорлық -зомбылық жергілікті этникалық қазақтар мен дүнген ұлты өкілдері шағын тобының мүшелері арасындағы шиеленісті көрсетті. Масанчи ауылында болған осы ұлтаралық қақтығыстың салдарынан тоғыз дүнген мен бір қазақ қаза тапты, көптеген адамдар жарақаттанды, көптеген үйлер мен сауда орындары өртенді немесе қиратылды[88]. Қазақ ұлты арасындағы ұлтшылдықтың ұлғаюы Назарбаев саяси жобасының негізі деп санаған ұлтаралық тұрақтылыққа нұқсан келтіруі мүмкін қауіп туғызды.

Еңбек құқығы

Осыған дейін сөз болғандай және Михра Риттманның мақаласында айтылғандай, еңбек нарығындағы ахуал онжылдық үй шаруашылығының табысына қысым мен экономикадағы құрылымдық өзгерістерден кейін де күрделі мәселе болып қала беруде. Жаңаөзен оқиғасынан кейінгі жылдарда үкімет тарапынан болған күрес пен қуғын-сүргін мұнайшыларға өз құқықтарын қорғау үшін ірі шаралар ұйымдастыруға мүмкіндікті бұрынғыдан да қиындатты. Михра Риттманның эссесінде кәсіподақ жетекшілері Лариса Харькова, Амина Елеусінова мен Нұрбек Құшақбаевқа қатысты сот істері мен сотталулшылардың қайғылы оқиғаларының деректері берілген, оларға кәсіподақ қызметіне қатысуға «бостандықты шектеу» тыйымы салынған.

Бұрын Лариса Харькова басқарған тәуелсіз конфедерациялар, алғашында Қазақстан тәуелсіз кәсіподақтар конфедерациясы (ҚСПК), содан кейін Қазақстан Республикасы тәуелсіз кәсіподақтар конфедерациясы (КХДРК) халықаралық қысым мен жергілікті наразылықтарға, яғни 2017 жылы кәсіподақтың 400 мүшесінің аштық жариялауына қарамастан, бюрократиялық қысымға байланысты біртіндеп таратылды^[89]. Ең ірі, мемлекет мойындаған және мемлекет қолдаған кәсіподақтар конфедерациясы-Қазақстанның Кәсіподақтар федерациясы (ҚХРК) өзінің тәуелсіздікке қатысты стандарттарды сақтамағаны үшін Халықаралық кәсіподақтар конфедерациясының (ХАОК) мүшелігінен бас тартты^[90].

Отын және энергетика өнеркәсібі қызметкерлері кәсіподақ ұйымының жетекшісі Ерлан Балтабай (Харьков КНПРК құрамына кіреді) 2017 жылдан бері түрмеде отырды және көптеген күмәнді айыптармен түрмеден босатылады, соның ішінде 2019 жылғы алғашқы жеті жылдық түрмеге қамау жазасы бар. Оның кәсіподақтағы қызметіне де осындай ұзақ уақытқа тыйым салынғанмен, халықаралық қысымнан кейін оның алғашқы бас бостандығынан айыру жазасына президенттің кешірімімен босатылғанымен, қайтадан бес айлық жаңа үкім шығарылды[91]. Ол ақыры 2020 жылдың наурызында бостандыққа шықты, алайда оның қызметіне қатысты «бостандығын шектеу» 2026 жылға дейін созылады[92].

Еңбек белсендісі Ержан Елшібаев 2019 жылы Жаңаөзендегі жұмыссыздық наразылығын басқарғаны және онымен қоса Назарбаевқа айтқан сынының Интернетте таралуына байланысты аса күмәнді айыптар бойынша бес жылға бас бостандығынан айырылып, түрмеге жабылады. Бұл БҰҰ -ның Ерікті ұстау жөніндегі жұмыс тобының оны тез арада босатуға шақырған қаулысына және түрме күзетшілерінің оған қатыгездік көрсетуі мүмкін деген алаңдаушылығына қарамастан, ешқандай оң шешімін таппады[93].

Кәсіподақ басшыларына қарсы қолданылған қамау әдістермен қатар, үкімет жұмысшыларды мұнай секторын «оңтайландыру» және мұнай өндіруші компаниялардың функцияларын жекешелендіру жөніндегі үкіметтің жоспарларына келістіруге тырысу үшін «зейнеткерлікке уақытынан бұрын шығу» яғни, бес жылдық жалақысының 50 пайызы көлемінде біржолғы төлем жасау схемасын ойлап тапты.

Бұл көбінесе оларды басқа жұмыс түрлеріне немесе жеке кәсіп ашуға қайта даярлауға қолдау көрсетумен, сондай-ақ ірі саяси толқулардың алдын алу мақсатында ереуілдерді болдырмау немесе тоқтату секілді басқа да шараларымен қатар жүрді. Үкіметтің жүйені модернизациялау философиясына сәйкес, олар кәсіподақ қызметкерлеріне ереуілге бармай-ақ, еңбек кодексі арқылы өз шағымдарының шешімін қалай табуға болатынын үйретуді ұсынды.

2020 жылы кәсіподақ ұйымы туралы заңға енгізілген көптен күткен түзетулер дұрыс жүзеге асса, болашақтан үлкен үміт күтуге болады. Халықаралық еңбек ұйымының бірнеше рет сынынан кейін болған өзгерістер жергілікті немесе салалық кәсіподақтарды ұлттық федерацияның құрамына кіруге мәжбүрлемейді[94]. Алайда, отын-энергетика саласы қызметкерлерінің өнеркәсіптік кәсіподағы 2021 жылдың ақпанында 2014 жылғы ескі кәсіподақ заңының 2020 жылғы түзетулерде жойылған ережелерін сақтамағаны үшін алты айға тоқтатылғанын ескерсек, әзірше көңіл көншітерлік өзгеріс байқалмайды[95]. Алға жылжудың болмауы ХЕҰ 2021 жылдың маусымында Стандарттарды қолдану жөніндегі комитеттің отырысында Қазақстанның реформаларды жүзеге асыра алмауына қатысты сынды жалғастыруға мәжбүр етті[96].

Бүкіл әлемдегі серіктестері сияқты, соңғы жылдары Қазақстанның гиг-экономикасында айтарлықтай жақсару байқалды, соның ішінде пандемия кезінде жеткізіп беру қызметін арттыру секілді жұмысшылардың жалақылары мен еңбек жағдайларын жақсарту мақсатында басшылардың бірлесе қабылдаған жаңа шешімдері ерекше маңызға ие. Соңғы бірнеше айда Wolt және Glovo халықаралық компанияларында жұмыс істейтін курьерлер қоғамдық наразылықтар мен бейресми ереуілдерге қатысты, ал жергілікті Chocofood фирмасы мұндай наразылықтарға қатысудан аулақ болды[97]. Компаниялар мен үкімет тарапынан репрессия қаупіне қарамастан курьерлерді кәсіподақ ұйымдарына біріктіру әрекеттері жалғасуда.

БАҚ бостандығы

Жоғарыда сипатталған саяси шиеленісті ескере отырып, Қазақстанда бұқаралық ақпарат құралдары бостандығының бірқатар проблемалары бар. Қазақстан «Шекарасыз репортерлер» (RSF) ұйымының 2021 жылға арналған Әлемдік баспасөз бостандығы индексінде 180 елдің ішінде 155 -ші орында[98]. Басқалар сияқты, мемлекеттің оппозициямен байланысы бар бұқаралық ақпарат құралдарына және оны сынайтын басқа ұйымдарға қатысты қарым-қатынаста белгілі бір дәрежеде дифференциация бар. Vlast.kz және Mediazona сияқты тәуелсіз ақпараттық сайттар оқырмандар санын арттырып, Тоқаев дәуірінде салмақты журналистік зерттеулер жүргізе алды, ашық айта бастады және жүйенің рұқсат етілген сынау деңгейінің шегін тексерді. Қазақстанда Азат Еуропа/Азаттық радиосы (RFE / RL) елде жұмыс істей алды және АҚШ үкіметі олардың мүддесін қорғайтындықтан, белгілі бір қорғанысқа ие болды, бірақ журналистері наразылық акциялары мен басқа даулы мәселелерді жариялау кезінде қысымға ұшырайды. Instagram (елдегі ең көп қолданылатын әлеуметтік медиа платформасы) және YouTube сыншылар мекеніне айналуда, дегенмен олар көбінесе партиялық саяси мәселелерге емес, әлеуметтік -экономикалық мәселелерге назар аударады^[99].

Қазақстанда дәстүрлі БАҚ- тың мүмкіндігі айтарлықтай шектеулі: көптеген оппозициялық және тәуелсіз газеттер жабылуға мәжбүр болды. Тәуелсіз телеарналар 90 -шы жылдардың аяғында лицензиялық төлемақыларының қымбаттауы мен басшылықпен келіспейтіндерге бюрократиялық қысымның күшеюінен кейін эфирден қуылды[100]. 2002-2016 жылдардағы билікпен мысық-тышқан ойынынан кейін Қазақстанның ең көрнекті оппозициялық «Республика» газетінің соңғы нұсқасы мен қосымшасы жабылуға мәжбүр болды, оның бірқатар журналистері түрмеге жабылды. Баспадан әлі жарық көріп келе жатқан бірнеше тәуелсіз баспасөзге, мысалы, Оралдағы «Уральская Неделя» мен Алматыдағы «Дат» газетіне әлі де қатты қысым көрсетілуде. Мысалы, «Уральская неделя» газетінің редакторы Лұқпан Ахмедьяров осы жылдың басында жергілікті сыбайлас жемқорлыққа қатысты сот ісінің деректері туралы ақпаратты жариялады деген күдікке тап болды[101]. 2012 жылдың басында Ақмедьяров тағы бір сыбайлас жемқорлық дауын әшкерелеген жазбасы үшін зорлық -зомбылыққа ұшырады.

Шенеуніктер тәуелсіз журналистерді аккредитациядан өткізуден үнемі бас тартты, олардың үкіметтің ресми ақпараттарын жариялау мүмкіндігін шектеді, қазіргі таңда ережелер ресми түрде күрделенді, яғни олар журналистерді үкіметтік іс -шараларды жариялау кезінде оларды ресми сүйемелдеушілерден («қожайыннан») айыруды талап етеді. Осылайша, соңғы жылдары рұқсат етілмеген наразылық акциялары туралы хабарлау кезінде БАҚ қызметкерлері бірнеше рет тұтқынға алынды немесе қысымға ұшырады^[102]. Ғалия Әженованың мақаласында көптеген осындай оқиғаларға назар аударады.

Қазақстандық интернет-БАҚ-тардың болашағында ескеретін арнайы ережелері бар. COVID кезінде жалған ақпаратты тарату туралы заңдар репортажды және атап айтқанда, саясатқа қатысы бар онлайн-комментаторлардың қызметін шектеу үшін қолданылды[103]. Полиция тұтқындап, Назарбаевқа қатысты пародиялары үшін өзінің инстаграмдағы арнасын жабуға мәжбүр болған (жалған ақпарат таратты деген күдікпен) сатирик Темірлан Еңсебектің ісі жақында «жала жабу» (жала жабу) бойынша қылмыстық құқық бұзушылық жойылғанын еске салғанымен, Қылмыстық кодексте «қорлауға» («басқа адамның ар-намысы мен қадір -қасиетін қорлауға») және атап айтқанда, мемлекеттік қызметшілерді қорлауға қарсы заңдар сақталған (соның ішінде 373-баптың нақты ережелеріне сәйкес, ұлт көсемі Назарбаевқа және оның отбасына тіл тигізгені үшін Еңсебекті үш жылға дейін бас бостандығынан айыруға әкелуі мүмкін)[104]. Ғалия Әженова жала жабудың қылмыстық істер кодексінен әкімшілік кодекске ауысуы жергілікті полицияны сөз бостандығының күрделі мәселелерін шешуге тырысуға мәжбүрлегенін, сондықтан жергілікті билікті сынға алғаны үшін көптеген әкімшілік істер қозғауға мәжбүр еткенін атап өтеді. Ақпарат министрлігі цифрлық ақпарат құралдары (бұқаралық коммуникация) туралы жаңа заң жобасын дайындауда, оған «интернет-ресурстар» анықтамасы енуі мүмкін. Осылайша интернет БАҚ-тың қазіргі салыстырмалы түрдегі бостандығын шектеу әдісі ретінде баспасөз бен теледидарда қолданылатын түрлі шектеулерді онлайн -платформаларға таратады.

Таза пайда

Қазақстанның табиғи ресурстарға бай болуы саяси ықпалы бар кейбір адамдардың 90-жылдардың ортасы мен одан кейінгі даму жылдарындағы мұнай үшін күрес кезінде тұңғыш президент Назарбаевтың отбасынан да артық баюға мүмкіндік берді. Отбасы байлығының шынайы мөлшерін бағалау қиынға соғады, бірақ Азаттық радиосының (RFE / RL) жақында жүргізген журналистік зерттеуі Назарбаевтың отбасы мүшелері мен олардың туыстарының 20 жыл ішінде алты елде, Еуропа мен АҚШ-та кемінде 785 миллион долларға жылжымайтын мүлік сатып алғанын анықтады^[105].

2002-2003 жылдары қоғамның назарын аударған басқарушы элитаның сыбайлас жемқорлығы туралы алғашқы ірі қоғамдық пікірталастың бірі – «Қазақгейт» дауы болды, сол кезде АҚШ прокуратурасы Президент Назарбаев пен басқа да жоғары лауазымды тұлғалар Теңіз кеніштерінде келісімшарт жасауға көмектесу үшін пайдалануға америкалық мұнай компанияларының 80 миллион долларға жуық ақшасын Швейцарияның банк шоттарына аударды деп мәлімдеді.

Осы істің негізгі бел ортасында жүрген америкалық кәсіпкер (және Қазақстан президентінің кеңесшісі) Джеймс Гиффен іс барысында ОББ -мен (ЦРУ-мен) жұмыс істегеніне нақты негіз болуына байланысты, ол қаржылық аударылымдар жасағанына қарамастан, одан айыптаудың көп бөлігі алынып тасталып, нәтижесінде түрмеге қамалмады^[106]. Бұл оқиға туралы жазған қазақ журналистерінің жолы болмады, себебі бұл істің негізгі тергеушілерінің бірі Сергей Дуванов кейін қыз зорлады деген айыппен түрмеге жабылды, ал «Республика» сияқты газеттерге бұл оқиғаны жариялауға қысым көрсетілді^[107].

«Қазақгейт» сияқты, айыптаулар кейде Назарбаевтың өзіне тікелей қатысты болса да (соның ішінде жақында, америкалық дипломаттар өздерінің қаржылық көмекшісі деп санайтын кәсіпкер Болат Өтемұратов Британдық соттармен Әблязовтан 3 миллиард доллар активтері бар БТА активтерін өндіріп алу туралы оқиғаға қатысқан кезде), көбінесе отбасының әл -ауқаты туралы қоғамдық талқылаулар оның балаларына, әсіресе оның екі үлкен қызының күйеуіне қатысты болды^[108].

Динара Құлыбаева мен оның күйеуі Тимур Құлыбаев, мемлекеттік қызметте (Самұрық-Қазына ұлттық әл-ауқат қорын қосқанда) және энергетика саласында (соның ішінде ресейлік энергетикалық алпауыт Газпром директорлар кеңесінің мүшесі) көптеген жоғары лауазымды қызметтерді атқарған кәсіпкер Тимур Құлыбаев Қазақстандағы байлығы жағынан екінші ірі тұлға болды^[109]. Құлыбаевтар Ұлыбританияда қомақты активке ие, соның ішінде князь Эндрюдің бұрынғы үйінің (Саннингхилл-Парк) иесі екені белгілі және бұл байланыс яғни Құлыбаевтың Ұлыбританиядағы сауда палатасының өкілі болған кезде оған ханзаданың қолдауы мен оның бұрынғы сүйіктісі Гога Ашкеназимен жақындығы туралы ақпараттар жиі-жиі британдық баспасөзде жарияланып тұрады^[110]. Жақында, 2000 жылдың желтоқсанында Financial Times басылымы Құлыбаевтың қытайлық құбыр келісімшартынан миллиондаған долларды заңсыз пайдалану схемасына қатысы бар екенін жариялады^[111].

Назарбаевтың үлкен қызы Дариға Назарбаева ұзақ жылдар бойы Қазақстанның қоғамдық өмірінде ең жоғары беделге ие тұлға болды және оны әкесінің ықтимал мұрагері ретінде жиі атап жүрді. 1990 жылдары медиа мансаптан кейін, ол 2003 жылы өзінің «Асар» партиясымен саясатқа ресми түрде кірді, ал 2004 жылы Мәжіліске депутат болып сайланды. Оның партиясы ресми түрде әкесінің «Отан» партиясымен бірігіп, Қазақстанның осы күнге дейінгі басқарушы «Нұр Отан» партиясын құрды. Келесі парламентте белсенділік танытпай, 2012 жылы «Нұр-Отан» партиясының тізіміне қайта қосылды, 2014-2015 жылдары «Нұр-Отанның» парламенттік көшбасшысы және Мәжіліс төрағасының орынбасары, бір жыл премьер-министрдің орынбасары болды, содан кейін 2016 жылы сенатқа қосылды. Тоқаев президенттікке тағайындалғаннан кейін Дариға Сенат төрайымы және президенттікке ресми түрде келесі үміткер болды.

2007 жылға дейін ол аты-шулы олигарх Рахат Әлиевте тұрмыста болды, оның қылмыспен байланысы мен қаржылық операцияларға қатысты әйгілі болған беделінің арқасында жүйенің сенімділігін бірнеше рет арттырды. Соңында Әлиев Венаға Австрия мен ЕҚЫҰ -дағы елші ретінде жіберілді, себебі оның екі банкирді өлтіруге қатысы бар деген қауесет тарала бастады^[112]. Ақырында оған Қазақстанда осы қылмыстары үшін сырттай айып тағылып, үкім шығарылды, сонымен қатар оппозициялық саясаткер Алтынбек Сәрсенбаевтың өлтірілуі, оның бұрынғы сүйіктісі Анастасия Новикованың күдікті өлімі, азаптау, адам ұрлау айғақтары мен ақшаны заңсыз пайдалану туралы айыптаулар бар. Ақырында, Әлиев 2015 жылы банкирлер өліміне қатысты сот үкімін күту кезінде, Австрия түрмесінде дарға асылған күйінде табылды^[113].

Назарбаева мен оның отбасына тиесілі құны 80 миллион фунт стерлинг көлеміндегі британдық үш үйге меншікті тоқтату үшін анықталмаған табыс шешімін қолдануға тырысқан Ұлыбританияның Ұлттық қылмыс агенттігінің Әлиевке қатысты іс әрекеті сәтсіз аяқталды. Қылмыспен күрес жөніндегі ұлттық агенттік бұл мүлік Әлиевтің адал емес табысынан алынғанын алға тартты, бірақ сот бұл активтер өзінің ақшасына сатып алынды деген Назарбаеваның ұстанымын қолдады^[114]. Алайда, сот процесі аяқталғаннан кейін Дариғаны 2020 жылдың мамырында президент Тоқаев күтпеген жерден Сенат төрайымы лауазымынан (және президенттік мұрагерліктен) алып тастады және бұл оның байлығының ашылуына қоғамдық ықпал немесе оны алып тастауға әкелген ішкі билік күресі салдарынан болғаны екені әлі белгісіз. Кейінірек 2020 жылы Назарбаеваның Ұлыбританиядағы акцияларының мөлшері туралы жаңа мәліметтер, яғни ол Лондонның Орталық Бейкер көшесіндегі құны 140 миллион фунт стерлинг тұратын ғимарат иесі екені анықталған кезде белгілі болды. Жеке бас байлығының көлемі туралы жаңа деректердің айқындалуына қарамастан, ол 2021 жылы қаңтарда қазақ саясатына қайта оралып, Мәжіліске «Нұр Отан» партиясының депутаты болды^[115].

Жоғарыда Назарбаев пен Мұқтар Әблязовтың қыздарының жағдайы көрсеткендей, Ұлыбритания – қазақстандық элитаның инвестициясы көп тартылған негізгі елдің бірі. Жақында жүргізілген талдау көрсеткендей, Қазақстан 2008-2015 жылдар аралығында Ұлыбритания резиденті мәртебесін алған 205 қазақстандық Ұлыбританияның бірінші деңгейдегі инвесторлық визасының (немесе оларды Алтын Виза деп атайды) негізгі бенефициарларының бірі болды. (Халықтың саны жағынан бесінші және жан басына шаққандағы шағын мемлекетті есептемегенде ең үлкен ел). Элиталық жылжымайтын мүлік нарығы Қазақстан байлығының репозиторийі бола алғанымен, Ұлыбритания үкіметінің соңғы мәліметтері көрсеткендей, Қазақстаннан Ұлыбританияға шетелдік тікелей инвестиция 2019 жылы бір миллион фунт стерлингке жетпеді^[116].

Бұрынғы бірінші отбасы тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстанда байлыққа қол жеткізе алатын саяси байланысы бар адамдардан алыстады. Нақты мысал ретінде жақында «Азаттық» RFE/RL радиосы Білім министрлігінің бұрынғы жоғары лауазымды тұлғалары, атап айтқанда Бақытжан Жұмағұловтың отбасы Қазақстанның коммерциялық колледждері мен университеттерінің көпшілігіне қалай иелік ететінін ашты^[117]. Экономика секторындағы саяси ықпалға қол жеткізу шенеуніктерге, олардың отбасы мен серіктестерін байытуға мүмкіндік берді.

Дін

Қазақстандағы басқа да көптеген мәселелердегідей, мемлекеттің дінге көзқарасы оның азаматтар арасында да, тұтастай жүйе арасындағы тұрақтылықты қамтамасыз етуге ұмтылуына негізделген. Қазақстан – негізінен ислам дінін ұстанған ел (72%), бірақ елдегі орыс халқының өмір сүретінін ескерсек, православиялық христиандар басқа аз ғана топтармен байланысты дін өкілдерінің үлесімен салыстырғанда айтарлықтай үлеске (23%) ие[118]. Осылайша, Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін демографиялық өзгерістер мен Назарбаевтың ұлт туралы өзіндік көзқарасының нәтижесінде Орталық Азиядағы көршілерімен салыстырғанда исламдық бірегейлік қазақтың ұлттық болмысының құрылыс материалы ретінде ерекше рөлге ие болмады (сонымен қатар қазақтардың бірегейлігіне қатысты алғашында ұстамдылық танытты және этникалық қазақтың бірегейлігін танытудың өзіндік ерекшелігі ретінде Самұрық құсы сияқты қазақтың халықтық рәміздері арқылы сіңіруге тырысты). Осылайша, Қазақстан конституциясы өзінің зайырлы мәртебесін сақтай отырып, исламға немесе басқа да дінге ешқандай сілтеме жасамайды[119].

Қазақстан бұл тәсілді, яғни дінді отандық брендтің негізгі бөлігі ретінде отандық қана емес, әлемдік деңгейде қолданды. 2003 жылдан бастап Қазақстанда әлемдік және дәстүрлі дін көшбасшыларының съезі деп аталатын Назарбаевтың идеясына негізделген конфессияаралық бастама ұйымдастырылды, ол әлемдік діндердің ірі «негізгі» немесе «дәстүрлі» конфессияларының жоғары лауазымды тұлғаларын біріктіреді[120]. Ол Қазақстан үкіметінің көзқарасы бойынша, ұлттық деңгейде іс жүргізе алатын және оны толеранттылық пен бейбітшілік бейнесі ретінде халықаралық деңгейде танытушы өзара толеранттылық пен түсінікке құрылған негізгі институттарды, сондай-ақ Қазақстанның (және Назарбаевтың жеке рөлін) осы мақсаттарды жүзеге асырудағы ұйымдастырушы ретіндегі рөлін насихаттайды. Алайда, «дәстүрлі ағымға» кірмейтін діни топтар үшін бұл әлдеқайда қиын болуы мүмкін. Нәтижесінде Қазақстан діни толеранттылықты насихаттау үшін халықаралық актерлерден қолдау табады және сонымен бірге АҚШ Мемлекеттік Департаментінің Халықаралық діни бостандық жөніндегі комиссиясының Діни бостандық бойынша арнайы бақылау тізіміне енгізу үшін ұсынылады (бірақ Мемлекеттік департамент әлі де бұл шешімді қабылдаған жоқ)[121]. Қазақстанда басқа зайырлы әлемдегі сияқты негізгі мәселе тіркелмеген діни топтарға байланысты, мемлекет оларды тіркеуді қиындатады және оған қатаң шаралар қолданады. Қазақстанның 2011 жылғы «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заңында қандай топтарға және қалай тіркелуге болатыны жөнінде қатаң талаптар қойылған, жергілікті діни ұйымды құру үшін кемінде 50 қазақстандық азамат қажет, ал ұлттық ұйым құру үшін олардың саны 5000-нан кем емес (әр облыста және Алматы, Нұр-Сұлтан мен Шымкент қаласынан 300-ден) болу керек[122]. Сондай-ақ, діни материалдарды тек Иегова куәгерлері мен евангелистік протестанттық топтарға қатысты тек тіркелген діни топтардың оны таратуға рұқсат беру талаптары сияқты, конверсияға қатаң шектеулер бар. Алайда, жыл сайын осы заңға байланысты әкімшілік құқық бұзушылық санының төмендеу үрдісі байқалуда, мәселен, Forum 18 діни бостандық ұйымы мәліметтері бойынша, 2020 жылы 139 іс тіркелсе, бұл көрсеткіш 2017 жылы 284 болған[123].

Жаңа тәуелсіз мемлекет кеңестік діни басқару мен тіркеу мұрасына негізделіп, Қазақстан мұсылмандары діни бірлестігін құрды, оған барлық тіркелген мешіттер кірді. Мектептерде мектеп формасы саясатын кеңінен қолдану арқылы, хиджаб сияқты діни киімдерді киюге қатысты шектеу қойылды[124].

Басқа аймақтардағы сияқты, діни радикализация бойынша қауіп терроризм қаупі мен мемлекеттік бақылаудан тыс топтардың көбеюінен де туындайды. «Таблиғи жамағат» және «Хизб-ут-Тахрир» сияқты зорлық-зомбылықсыз экстремистік топтарға тыйым салынған және «экстремистік» термині зорлық-зомбылықпен байланысы жоқ үкіметке сын айтушыларды (діни және зайырлы) тұтқындауда кеңінен қолданылады.

Әйел және LGBTQ+ құқығы

Қазақстандағы әйелдердің саяси көшбасшылығына қатысты ЕҚЫҰ 2021 жылғы қаңтардағы парламенттік сайлау кезінде «әйелдер 17 (аймақтық) әкімнің тек біреуі және 22 министрлік лауазымның екеуін ғана атқарғанын» атап өтеді. 30 пайыздық квота енгізілгеніне қарамастан, жаңадан сайланған Мәжілістегі әйелдер саны іс жүзінде 29 орыннан 28 орынға қысқарды[125].

Жоғарыда және доктор Халида Әжіғұлованың эссесінде айтылғандай, әйелдердің құқықтарын жақсартуға арналған жаңа заңнаманы енгізу әрекеттері консервативті әлеуметтік күштердің қарсылығына тап болды. Қазіргі уақытта Қазақстанда тұрмыстық зорлық -зомбылыққа қарсы күрес туралы заңнамалар әлсіз және оған қатысты істер әдетте Қылмыстық кодекстің (бұл тек ауыр шабуыл кезінде қолданылады) емес, әкімшілік кодекстің (кішігірім құқық бұзушылықтар) негізінде қаралады, бұл тұрмыстық зорлық -зомбылық жағдайларына қарағанда көшеде темекі қалдығын тастағаны үшін айыппұл салудың (ұсақ бұзақылық ретінде жіктеледі) қатаң екенін көрсетеді[126]. 2020 жылы әкімшілік кодекспен 45 000 тұрмыстық зорлық-зомбылық істері қозғалды, бірақ бұл жағдай есепке алынбағандықтан шынайы жағдайдың деңгейінен әлдеқайда төмен, тіпті 60%-дан астам іс отбасылық татуластыру мақсатында қысыммен шешім шығарылғанға дейін тоқтатылды[127]. Президент Тоқаев өзінің адам құқықтары туралы соңғы Жарлығының бір бөлігі ретінде тұрмыстық зорлық -зомбылық туралы заңды қайта қабылдағаны дұрыс шешім деп бағалауға келеді, бірақ «жеңіл соққы» қылмыстық құқық бұзушылық ретінде қарастырылады ма, жоқ па, оның егжей-тегжейлі талқылануы мүмкін[128]. Сонымен қатар, әлеуметтік консервативті күштердің қысымымен жыныстық қудалауға қарсы заң шығару әрекеті тоқтап қалды.

Халықаралық әйелдер күні (8 наурыз) көбінесе Орталық Азиядағы әйелдер құқығын қорғаушылар мен әлеуметтік консервативті күштер үшін қызу уақыт болды. 2021 жылы Әйелдер шеруіне алғаш рет Алматы қаласы әкімшілігінің рұқсат беруін оң қадам деп бағалауға болады және 500 -ден 1000 -ға дейін әйелдер құқығын қорғаушылар Қазақстандағы ең үлкен әйелдер шеруі деп аталып кеткен наразылық акциясына шықты[129]. Алайда, мемлекет бұрынғысынша әйелдер мен LGBTQ + құқықтары үшін «радикалды» үгіт-насихат жүргізетін топтардың әрекетіне жол бермеуді жалғастыруда. «Фемината» тобына бірнеше рет ресми тіркеуден бас тартылды және жақында Шымкентте гендерлік теңдік мәселесі бойынша жабық кездесу кезінде полицияның «өз қауіпсіздігі үшін» ұстағанына дейін оның басшыларына белгісіз біреулер шабуыл жасаған[130].

Жалпылама мағынада LGBTQ+ қазақстандықтар үшін жағдай ауыр болып қала береді. 1998 жылы гомосексуализм декриминализацияланды (Өзбекстан мен Түркіменстаннан айырмашылығы), бірақ қоғамды қорғаудың құқықтық негізі бөлшектелген (Конституцияның кемсітушілікке қарсы жалпы ережелеріне негізделген) және қоғамның басым бөлігінде оларға деген мәдени қарым-қатынас терең дұшпандық күйінде қалып отыр[131].

2015 және 2018-19 жылдары үкімет LGBTQ + қоғамдастығы мүшелері мен құқық қорғаушылардың жыныстық бейімділігі туралы ашық сөйлеу мүмкіндігін шектейтін ресейлік үлгілегі «дәстүрлі емес жыныстық бейімделуді насихаттау» заңын қабылдауға тырысты^[132]. Бұған жергілікті кампаниялар мен Қазақстанның батыстық серіктестерінің қысымына байланысты кейінге шегерілді, бірақ жуық арада парламентте осыған қатысты әрекеттерді қайталауға тырысуы мүмкін деген қауіп бар. Әйгерім Камидоланың эссесінде кемсітушілікке қарсы қолданыстағы заңнан «гендерлік» терминді алып тастайтын және оны «гендерлік теңдікпен» алмастыратын «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне отбасы және гендерлік саясат мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасын қабылдау бойынша қолданыстағы шаралар көрсетілген.

Бұл қадам посткеңестік кеңістіктегі либералды емес немесе батыстық «гендерлікке қарсы» белсенділердің гендер ұғымын ЛГБТ + мен әйелдердің құқықтарына («гендерлік идеология») бекітілген жалпы белгі ретінде стигматизацияланған оқиғаны көрсетеді. Сонымен қоса, транссексуалдардың құқықтары мен оның қорғалуы туралы пікірталастарда тар мағынада қолданылады.

Халықаралық ықпал

Осы уақытқа дейін Қазақстан көп векторлы сыртқы саясатты сәтті жүргізді, бұл оған күрделі аймақтық қатынастар орнатуға және әлемдік аренада елдің оң имиджін қалыптастыруға мүмкіндік берді.

Қазақстан Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы, Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы, жақында Еуразиялық экономикалық одақ сияқты Мәскеуге бағдарланған посткеңестік аймақтық инфрақұрылымның бөлігі болып қала берді. Ішкі саяси мәселелердің шиеленісуіне қарамастан, Қытай өз ықпалын тұрақты түрде арттырып, Қазақстанның жалпы саудасының 18 пайызынан астамын және ішкі инвестицияларының жалпы көлемінің бес пайызын қамтамасыз етті, сонымен қатар Шанхай Ынтымақтастық Ұйымына мүше болумен қатар, қауіпсіздік қатынастарын тереңдете түсті[133]. Ұзақ уақыт бойы Президент Назарбаев билігі кезінде Қазақстан Орталық Азиядағы аймақтық көшбасшы рөлін белгілі бір дәрежеде өз мойнына алды, дегенмен соңғы жылдары Өзбекстан президенті Мирзиёев өз елінің оқшаулануын жойды. Соның нәтижесінде халқының саны жағынан ең көп ел (Өзбекстан) мен ең бай ел (Қазақстан) арасындағы аймақтық тепе-теңдік біршама төмендеді.

Сонымен қатар, Қазақстан жоғарыда талқыланғандай Батыспен экономикалық байланыстарын күрт тереңдетті. Еуропалық Одақ Қазақстанның сыртқы саудадағы ірі серіктесі ретінде сыртқы саудасының 30 пайызын құрайды және бұл ел Орталық Азияда бірінші болып 2020 жылы күшіне енген жаңа әріптестік пен ынтымақтастық туралы жаңа келісімді (EPCA) жасады. Еуропалық Одақ институттары адам құқықтары мен басқару мәселелерін өздерінің адам құқығы жөніндегі ресми диалог процестерінің бір бөлігі ретінде көтеруге бейім, дегенмен Еуропалық Парламент EPCA ратификациясына қарамастан бұл мәселелерде жиі белсенділік танытуда[134].

ЕҚЫҰ әрқашан Қазақстанның дипломатиялық бастамаларының маңызды бөлігі болды, мәселен 2010 жылы Қазақстан оған төрағалық етті және осы ұйымның үкімет басшыларының сирек кездесетін саммитін өткізу мүмкіндігін пайдаланды (мұндай шара соңғы рет 1999 жылы өткен, бұл содан кейінгі ЕҚЫҰ саммиті) [135]. Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға қатысуын жалғастыру белгісі ретінде бұрынғы сыртқы істер министрі Қайрат Әбдірахманов 2020 жылы желтоқсанда ЕҚЫҰ-ның Аз ұлттар ісі жөніндегі Жоғарғы комиссары болды. Жоғарыда атап өткеніміздей, әлемдік және дәстүрлі діндер және «Астана процесі» аясында 2017 жылдан бері Қазақстанда Сирия дағдарысы бойынша бейбіт келіссөздер жүргізілуде.

Қазақстанның халықаралық қатынастардың кең базасымен жақсы байланысы бар салыстырмалы түрде дамыған мемлекет ретіндегі позициясы оның адам құқықтары траекториясына халықаралық әсер етудің белгілі бір ауқымы бар екенін білдіреді, бірақ оны асыра бағалауға болмайды. Оның билік басындағылары, әсіресе, бірқатар жас шенеуніктер мен көшбасшылары Қазақстанның беделі туралы ойлады және оны жақсы серіктес, қазіргі заманға сай ел ретінде халықаралық деңгейде таныту үшін көп еңбек етті. Қазақстан шетелдік инвестициялар мен қаржылық қолдауды алуға ынталы болып қала береді, әсіресе әлем қазба отыныннан бас тарту кезеңінде. Алайда, бұл пікірлер, әсіресе, мемлекеттің жоғары эшелоны мен қауіпсіздік аппаратында саяси және экономикалық кво-статусын сақтауға деген ұмтылыстан асып түсетіні белгісіз.

Image by Jussi Toivanen under (CC).

[1] Francisco Olmos, State-building myths in Central Asia, Foreign Policy Centre, October 2019, https://fpc.org.uk/state-building-myths-in-central-asia/

[2] Wudan Yan, The nuclear sins of the Soviet Union live on in Kazakhstan, Nature, April 2019, https://www.nature.com/articles/d41586-019-01034-8

[3] Institute of Demography named after A.G. Vishnevsk National Research University Higher School of Economics, 1989 All-Union Population Census National composition of the population in the republics of the USSR: Kazakh SSR, http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=5

[4] Alimana Zhanmukanova, Is Northern Kazakhstan at Risk to Russia?, The Diplomat, April 2021, https://thediplomat.com/2021/04/is-northern-kazakhstan-at-risk-to-russia/; RFE/RL, A Tale Of Russian Separatism In Kazakhstan, August 2014, https://www.rferl.org/a/qishloq-ovozi-kazakhstan-russian-separatism/25479571.html

[5] CIA World Factbook, Kazakhstan, https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kazakhstan/#people-and-society

[6] Alimana Zhanmukanova, Is Northern Kazakhstan at Risk to Russia?, The Diplomat, April 2021, https://thediplomat.com/2021/04/is-northern-kazakhstan-at-risk-to-russia/

[7] The World Bank, GDP growth (annual per cent) – Kazakhstan, https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=KZ

[8] IEA, Kazakhstan energy profile, April 2020, https://www.iea.org/reports/kazakhstan-energy-profile

[9] Maurizio Totaro, Collecting beetles in Zhanaozen: Kazakhstan’s hidden tragedy, openDemocracy, May 2021, https://www.opendemocracy.net/en/odr/yrysbek-dabei-zhanaozen-kazakhstans-hidden-tragedy/

[10] Abdujalil Abdurasulov, Kazakhstan’s land reform protests explained, April 2016, https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-36163103

[11] UN Human Rights, “Kazakhstan should release rights defenders Bokayev and Ayan” – UN experts, December 2016, https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=20990&LangID=E; Sarah McCloskey, Why Kazakh political prisoner Max Bokayev should be released, openDemocracy, April 2019, https://www.opendemocracy.net/en/odr/why-kazakh-political-prisoner-max-bokayev-should-be-released/

[12] Catherine Putz, Kazakhstan Cracks Down on Weekend Protests, The Diplomat, May 2016 https://thediplomat.com/2016/05/kazakhstan-cracks-down-on-weekend-protests/; Eurasianet, Kazakhstan Takes Autocratic Turn With Mass Detentions, May 2016, https://eurasianet.org/kazakhstan-takes-autocratic-turn-mass-detentions

[13] Catherine Putz, Kazakhstan Bans Sale of Agricultural Lands to Foreigners, The Diplomat, May 2021, https://thediplomat.com/2021/05/kazakhstan-bans-sale-of-agricultural-lands-to-foreigners/

[14] David Trilling, China’s water use threatens Kazakhstan’s other big lake, Eurasianet, March 2021, https://www.intellinews.com/china-s-water-use-threatens-kazakhstan-s-other-big-lake-207026/

[15] The move also came 30 years after his elevation to become First Secretary of the Communist party.

[16] Paolo Sorbello, Kazakhstan celebrates its leader with two more statues, Global Voices, July 2021, https://globalvoices.org/2021/07/06/kazakhstan-celebrates-its-leader-with-two-more-statues/; Andrew Roth, Oliver Stone derided for film about ‘modest’ former Kazakh president, The Guardian, July 2021, https://www.theguardian.com/world/2021/jul/11/oliver-stone-film-ex-kazakhstan-president-nursultan-nazabayev; Joanna Lillis, Kazakhstan’s golden man gets the Oliver Stone treatment, Eurasianet, July 2021, https://eurasianet.org/kazakhstans-golden-man-gets-the-oliver-stone-treatment

[17] Catherine Putz, Kazakhstan Remains Nazarbayev’s State, The Diplomat, October 2019, https://thediplomat.com/2019/10/kazakhstan-remains-nazarbayevs-state/

[18] Global Monitoring, COVID-19 pandemic – Kazakhstan, https://global-monitoring.com/gm/page/events/epidemic-0001994.sOJcVU487awH.html?lang=en

[19] World Health Organisation, COVID-19 Kazakhstan, https://covid19.who.int/region/euro/country/kz

[20] Qazaqstan TV News, Doctors of the capital showed the situation inside the hospital, July 2021, https://qazaqstan.tv/news/143209/

[21] William Tompson Twitter post, Twitter, April 2021, https://twitter.com/william_tompson/status/1385102759117180931?s=20; Dmitriy Mazorenko, Dariya Zheniskhan and Almas Kaisar, Kazakhstan is caught in a vicious cycle of debt. The pandemic has only made it worse, openDemocracy, June 2021, https://www.opendemocracy.net/en/odr/kazakhstan-caught-vicious-cycle-debt-pandemic-has-only-made-it-worse/

[22] Bagdat Asylbek, Diagnosis: “devastation”. Kazakhstani health care and pandemic, Radio Azattyq, August 2020, https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-coronavirus-national-health-system/30768857.html; Almaz Kumenov, Kazakhstan: Former health minister arrested, Eurasianet, November 2020, https://eurasianet.org/kazakhstan-former-health-minister-arrested

[23] Bakhytzhan Toregozhina, Pandemic and Human Rights: Only Repressive System is Functioning in Kazakhstan, Cabar Central Asia, July 2020, https://cabar.asia/en/pandemic-and-human-rights-only-repressive-system-is-functioning-in-kazakhstan?pdf=36177. Though Kazakhstan already had laws in place against ‘disinformation’ that were able to be used.

[24] Madina Aimbetova, Freedom of expression in Kazakhstan still a distant prospect, says prosecuted activist, Global Voices, July 2020, https://globalvoices.org/2020/07/15/freedom-of-expression-in-kazakhstan-still-a-distant-prospect-says-jailed-activist/

[25] IPHR, Kazakhstan: Massive restrictions on expression during Covid-19; sudden banning of peaceful opposition, August 2020, https://www.iphronline.org/kazakhstan-massive-restrictions-on-expression-during-covid-19-sudden-banning-of-peaceful-opposition.html;

Asim Kashgarian, Rights Groups: Kazakh Authorities Use Coronavirus to Smother Political Dissent, VOA News, November 2020, https://www.voanews.com/extremism-watch/rights-groups-kazakh-authorities-use-coronavirus-smother-political-dissent

[26] Jeff Bell, Twitter post, Twitter, January 2021, https://twitter.com/ImJeffBell/status/1347934173433106435?s=20

[27] Almaz Kumenov, Kazakhstan: Authorities use pandemic to quash protests, Eurasianet, March 2021, https://eurasianet.org/kazakhstan-authorities-use-pandemic-to-quash-protests

[28] DW, Kazakhstan abolishes death penalty, January 2021, https://www.dw.com/en/kazakhstan-abolishes-death-penalty/a-56117176

[29] Radio Azattyk, Direct elections of rural akims: the campaign has not started yet, but obstacles are already being raised, May 2021, https://rus.azattyq.org/a/31240547.html

[30]OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Parliamentary Elections, January 2021, https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan/470850

[31] OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights, Parliamentary Elections, January 2021, https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan/470850

[32] Joanna Lillis, Kazakhstan: Civil society complains of pre-election pressure, Eurasianet, December 2020, https://eurasianet.org/kazakhstan-civil-society-complains-of-pre-election-pressure

[33] Almaz Kumenov, Kazakhstan: Nervous authorities keep election observers at arm’s length, Eurasianet, January 2021, https://eurasianet.org/kazakhstan-nervous-authorities-keep-election-observers-at-arms-length

[34] The Economist, All the parties in Kazakhstan’s election support the government, January 2021, https://www.economist.com/asia/2021/01/09/all-the-parties-in-kazakhstans-election-support-the-government

[35] Almaz Kumenov, Kazakhstan: Nervous authorities keep election observers at arm’s length, Eurasianet, January 2021, https://eurasianet.org/kazakhstan-nervous-authorities-keep-election-observers-at-arms-length

[36] RFE/RL, Kazakh Opposition Figure Calls On Supporters To Vote To Expose ‘Opposition’ Party, November 2020, https://www.rferl.org/a/kazakh-opposition-figure-calls-on-supporters-to-vote-to-expose-opposition-party/30956477.html

[37] For a good summation of the history of the history of this case see the chapter in Joanna Lillis, Dark Shadows: Inside the Secret World of Kazakhstan, IB Taurus, October 2018.

[38] Ibid.

[39] Hogan Lovells, Hogan Lovells Secures Major High Court Victory for BTA Bank in US $6bn Fraud Case, August 2018, https://www.hoganlovells.com/en/news/hogan-lovells-secures-major-high-court-victory-for-bta-bank-in-us-6bn-fraud-case

[40] Rupert Neate, Arrest warrant for Kazakh billionaire accused of one of world’s biggest frauds, The Guardian, February 2012, https://www.theguardian.com/business/2012/feb/16/arrest-warrant-kazakh-billionaire-mukhtar-ablyazov

[41] RFE/RL Kazakh Servicem Italian Officials Imprisoned Over ‘Unlawful’ Deportation Of Former Kazakh Banker’s Wife, Daughter, October 2020, https://www.rferl.org/a/30895138.html

[42] Dmitry Solovyov and Robin Paxton, Kazakhstan in move to ban opposition parties and media, Reuters, November 2012, https://www.reuters.com/article/uk-kazakhstan-opposition-idUKBRE8AK0SE20121121; Human Rights House, Kazakhstan opposition leader sentenced in politically motivated trial, October 2012, https://humanrightshouse.org/articles/kazakhstan-opposition-leader-sentenced-in-politically-motivated-trial/

[43] Vladimir Kozlov, https://www.wikiwand.com/en/Vladimir_Kozlov_(politician)#

[44] Almaz Kumenov, Kazakhstan is throttling the internet when the president’s rival is online, Eurasianet, July 2018, https://eurasianet.org/kazakhstan-is-throttling-the-internet-when-the-presidents-rival-is-online

[45] Manshuk Asautay, Activists demanded the removal of the “Street Party” from the list of banned organisations, Radio Azattyq, https://www.azattyq.org/a/31318167.htm;l RFE/RL Kazakh Service, Kazakh Activists Start Hunger Strike To Protest Opposition Party Ban, June 2021, https://www.rferl.org/a/kazakh-hunger-strike-koshe-party/31318852.html

[46] RFE/RL Kazakh Service, Hundreds Rally In Kazakhstan To Protest Growing Chinese Influence, March 2021, https://www.rferl.org/a/kazakhstan-almaty-anti-china-rally-arrests/31172559.html; Joanna Lillis, Nazarbayev ally wins big in Kazakhstan election after hundreds arrested, The Guardian, June 2019, https://www.theguardian.com/world/2019/jun/09/hundreds-arrested-as-kazakhs-protest-against-rigged-election; See footage here via Maxim Eristavi’s Twitter feed: https://twitter.com/MaximEristavi/status/1348182003351511042?s=20

[47] Andrey Grishin, When Kazakhstan Will Stop Making “Extremists” of Ordinary People? CABAR Central Asia, March 2020, https://cabar.asia/en/when-kazakhstan-will-stop-making-extremists-of-ordinary-people; Legislationline, Criminal codes – Kazakhstan, https://www.legislationline.org/documents/section/criminal-codes/country/21/Kazakhstan/show; Article 405 of the Criminal Code states – ‘Organisation and participation in activity of public or religious association or other organisation after court decision on prohibition of their activity or liquidation in connection with carrying out by them the extremism or terrorism’; Human Rights Watch, Kazakhstan: Crackdown on Government Critics, July 2021, https://www.hrw.org/news/2021/07/07/kazakhstan-crackdown-government-critics; From Our Member Dignity – Kadyr-kassiyet (KK) from Kazakhstan and Bir Duino from Kyrgyzstan – Anti-Extremist Policies in Russia, Kazakhstan, the Kyrgyz Republic and Tajikistan. Comparative Review, Forum-Asia, April 2020 https://www.forum-asia.org/?p=31521

[48] Human Rights Watch, Kazakhstan: Crackdown on Government Critics, July 2021, https://www.hrw.org/news/2021/07/07/kazakhstan-crackdown-government-critics; European Parliament, RC-B9-0144/2021, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2021-0144_EN.html

[49] For example both groups chose to protest on Capital day this year, despite meeting at different times both were swept up in the same rounds of ‘preventative’ arrests. See Joanna Lillis, Twitter post, Twitter, July 2021, https://twitter.com/joannalillis/status/1412272738547421187?s=20

[50] RFE/RL’s Kazakh Service, Kazakh Journalist Convicted Of Money Laundering, Walks Free In ‘Huge Victory’, September 2017, https://www.rferl.org/a/kazakh-journalist-mamai-convicted-money-laundering-ablyazov/28721897.html

[51] RFE/RL’s Kazakh Service, Kazakh Activist Demands Registration Of Party Before Parliamentary Vote, November 2020, https://www.rferl.org/a/kazakh-activist-demands-registration-of-party-before-parliamentary-vote/30942877.html; RFE/RL’s Kazakh Service, Kazakh Opposition Group Allowed To Hold Rally Challenging Upcoming Polls, November 2020, https://www.rferl.org/a/kazakh-opposition-group-allowed-to-hold-rally-challenging-upcoming-polls/30933581.html; Radio Free Europe/Radio Liberty, Twitter post, Twitter, November 2020, https://twitter.com/RFERL/status/1327704146221412352

[52] Bruce Pannier, Hectic Times in Kazakhstan Recently, And For The Foreseeable Future, RFE/RL, June 2019, https://www.rferl.org/a/hectic-times-in-kazakhstan-recently-and-for-the-foreseeable-future/30000862.html

[53] Colleen Wood, New Civic Movement Urges Kazakhstan to ‘Wake Up’, The Diplomat, June 2019, https://thediplomat.com/2019/06/new-civic-movement-urges-kazakhstan-to-wake-up/

[54] Medet Yesimkhanov, Pavel Bannikov and Asem Zhapisheva, Dossier: Who is behind lobbying for the abolitions of laws and the spread of conspiracy theories in Kazakhstan, Factcheck.kz, February 2021, https://factcheck.kz/socium/dose-kto-stoit-za-lobbirovaniem-otmeny-zakonov-i-rasprostraneniem-konspirologii-v-kazaxstane/; Medet Yesimkhanov, Dossier: CitizenGO – an ultra-conservative lobby disguised as a petition site, Factcheck.kz, November 2020, https://factcheck.kz/v-mire/dose-citizengo-ultrakonservativnoe-lobbi-pod-vidom-ploshhadki-dlya-peticij/

[55] Mihra Rittmann, Kazakhstan’s ‘Reformed’ Protest Law Hardly an Improvement, Human Rights Watch, May 2020, https://www.hrw.org/news/2020/05/28/kazakhstans-reformed-protest-law-hardly-improvement

[56] Legislation Online, On the procedure for organising and holding peaceful assemblies in the Republic of

Kazakhstan, May 2020, https://www.legislationline.org/download/id/8924/file/Kazakhstan%20-%20Peaceful%20assemblies%20EN.pdf

[57] Mihra Rittmann, Kazakhstan’s ‘Reformed’ Protest Law Hardly an Improvement, Human Rights Watch, May 2020, https://www.hrw.org/news/2020/05/28/kazakhstans-reformed-protest-law-hardly-improvement

[58] Human Rights Council, Rights to freedom of peaceful assembly and of association, United Nations General Assembly, May 2019, https://undocs.org/en/A/HRC/41/41

[59] Indymedia UK, A brief history of “kettling”, November 2010, https://www.indymedia.org.uk/en/2010/11/468945.html As described by the OSCE, kettling (or corralling) is a ‘strategy of crowd control that relies on containment […], where law enforcement officials encircle and enclose a section of assembly participants.’

[60] Paul Lewis, Human rights court backs police ‘kettling’, The Guardian, March 2012, https://www.theguardian.com/uk/2012/mar/15/human-rights-court-police-kettling

[61] Freedom House, Countries and Territories, https://freedomhouse.org/countries/freedom-world/scores?sort=desc&order=Total%20Score%20and%20Status

[62] Front Line Defenders, Authorities pressurize human rights groups – Kazakhstan, December 2020, https://www.frontlinedefenders.org/ru/statement-report/human-rights-groups-under-pressure-kazakhstan?fbclid=IwAR2g_4jdv1OeFfSHHc92lmuVz11RnJxNYdFbl2FqEggOm8gpRlnH7A-_vjg; ACCA, Kazakhstan may suspend the activities of the International Journalism Center, January 2021, https://acca.media/en/kazakhstan-may-suspend-the-activities-of-the-international-journalism-center/; Almaz Kumenov, Kazakhstan: Government’s war on NGOs claims more victims, Eurasianet, January 2021, https://eurasianet.org/kazakhstan-governments-war-on-ngos-claims-more-victims

[63] RFE/RL’s Kazakh Service, Kazakh Authorities Drop Changes Against NGOs After Outcry, February 2021, https://www.rferl.org/a/kazakh-authorities-drop-charges-ngos-outcry/31087863.html; Bagdat Asylbek, Human Rights Bureau and NGO Echo won lawsuits against tax service, Radio Azattyq, April 2021, https://rus.azattyq.org/a/31190073.html

[64] OMCT, Harassment on the part of the Kazakh tax authorities against human rights NGOs international legal initiative, June 2021, https://www.omct.org/en/resources/urgent-interventions/harassment-on-the-part-of-the-kazakh-tax-authorities-against-human-rights-ngo-international-legal-initiative; Human Rights Watch, Kazakhstan: Rights Groups Harassed, February 2017, https://www.hrw.org/news/2017/02/22/kazakhstan-rights-groups-harassed

[65] ICNL, Kazakhstan, May 2021, https://www.icnl.org/resources/civic-freedom-monitor/kazakhstan

[66] Government of Kazakhstan, President Tokayev Signs a Decree on Further Measures of the Republic of Kazakhstan in the Field of Human Rights, June 2021, https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-delhi/press/news/details/215657?lang=kk

[67] ACCA, Expert: there are no political prisoners in Kazakhstan, but they are, July 2021, https://acca.media/en/expert-there-are-no-political-prisoners-in-kazakhstan-but-they-are/

[68] RFE/RL’s Kazakh Service, Jailed Kazakh Political Prisoner In Solitary After Slitting Wrists, Rights Group Says, RFE/RL, April 2021, https://www.rferl.org/a/jailed-kazakh-political-prisoner-in-solitary-after-slitting-wrists-rights-group-says/31193040.html; EU in Kazakhstan, Twitter post, Twitter, April 2021, https://twitter.com/EUinKazakhstan/status/1380141287760859141; RFE/RL Kazakh Service, Jailed Opposition Activist Unexpectedly Granted Early Release, July 2021, https://www.rferl.org/a/kazakh-activist-abishev-release/31359606.html

[69] U.S. Department of State, 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Kazakhstan, https://www.state.gov/reports/2020-country-reports-on-human-rights-practices/kazakhstan/; Chris Rickleton, Kazakhstan: Activist dies in detention, piling pressure on the authorities, Eurasianet, February 2020, https://eurasianet.org/kazakhstan-activist-dies-in-detention-piling-pressure-on-the-authorities

[70] RFE/RL’s Kazakh Service, Kazakh Writers Urge President To Release Dissident Poet Atabek, RFE/RL, February 2021, https://www.rferl.org/a/kazakh-writers-urge-president-to-release-dissident-poet-atabek/31121177.html; English PEN, Kazakhstan: take action for imprisoned poet Aron Atabek, https://www.englishpen.org/posts/campaigns/kazakhstan-take-action-for-imprisoned-poet-aron-atabek/

[71] European Parliament, RC-B9-0144/2021, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2021-0144_EN.html

[72] Kazakhstan International Bureau for Human Rights and Rule of Law, Dostiyarov was reportedly beaten, July 2021, https://bureau.kz/kk/ysty%d2%9b/belsendi-dostiyarovtyng-soqqygha-zhyghylghany-habarlandy/

[73] ACCA, Expert: people are deprived of civil and political rights in Kazakhstan, May 2021, https://acca.media/en/expert-people-are-deprived-of-civil-and-political-rights-in-kazakhstan/

[74] IPHR, Kazakhstan: Massive restrictions on expressions during COVID-19; sudden banning of peaceful opposition, August 2020, https://www.iphronline.org/kazakhstan-massive-restrictions-on-expression-during-covid-19-sudden-banning-of-peaceful-opposition.html; IPHR, Kazakhstan: Free civil rights defender Asya Tulesova, June 2020, https://www.iphronline.org/kazakhstan-free-civil-rights-defender-asya-tulesova.html; RFE/RL’s Kazakh Service, Kazakh Court Convicts Activist Charged With Assaulting Police, August 2020, https://www.rferl.org/a/kazakh-court-convicts-activist-charged-with-assaulting-police/30779401.html

IPHR, Kazakhstan: Free civil rights defender Asya Tulesova, June 2020, https://www.iphronline.org/kazakhstan-free-civil-rights-defender-asya-tulesova.html

[75] RFE/RL, Kazakh Activist Receives Sentence For Links With Banned Political Group, December 2020, https://www.rferl.org/a/another-kazakh-activist-receives-parole-like-sentence-for-links-with-banned-political-group/31015204.html

[76] Asemgul Mukhitovna, A resident of Makanchi died at the police station. A case was initiated under the article “Torture”, Radio Azattyq, October 2020, https://www.azattyq.org/a/30900922.html

[77] U.S. Department of State, 2020 Country Reports on Human Rights Practices: Kazakhstan, https://www.state.gov/reports/2020-country-reports-on-human-rights-practices/kazakhstan/; Human Rights Commissioner in the Republic of Kazakhstan, https://www.gov.kz/memleket/entities/ombudsman/activities/1030?lang=en

[78] See State Department Ibid and ACCA, Kazakhstan: tired of bullying, convict threatens to hang himself, March 2021, https://acca.media/en/kazakhstan-tired-of-bullying-convict-threatens-to-hang-himself/

[79] Duke University, Kazakhstan Rule of Law project, January 2020, https://researchfunding.duke.edu/kazakhstan-rule-law-project

[80] Saniyash Toyken, A group of people who demanded a meeting with Asanov spent the night in the building of the Supreme Court, Radio Azattyq, June 2021, https://www.azattyq.org/a/31310280.html

[81] Court, An Introduction, https://court.aifc.kz/an-introduction/

[82] Christian Schaich and Christian Reitemeier, The Republic of Kazakhstan’s New Administrative Procedures Code, ZOIS, June 2021, https://en.zois-berlin.de/publications/the-republic-of-kazakhstans-new-administrative-procedures-code; Code of the Republic of Kazakhstan, Administrative Procedural and Procedural Code of the Republic of Kazakhstan, (with changes as of 01.07.2021), https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=35132264#pos=1;-13

[83] Mehmet Volkan Kasikci, Documenting the Tragedy in Xinjiang: An Insider’s View of Atajurt, The Diplomat, January 2020, https://thediplomat.com/2020/01/documenting-the-tragedy-in-xinjiang-an-insiders-view-of-atajurt/

[84] Reid Standish, Astana Tried to Silence China Critics, Foreign Policy, March 2019, https://foreignpolicy.com/2019/03/11/uighur-china-kazakhstan-astana/

[85] Agence France-Presse, Xinjiang activist freed in Kazakh court after agreeing to stop campaigning, The Guardian, August 2019, https://www.theguardian.com/world/2019/aug/17/xinjiang-activist-freed-in-kazakh-court-after-agreeing-to-stop-campaigning; Freedom Now, Kazakhstan: UN Declares Detention of Human Rights Activist Serikzhan Bilash a Violation of International Law, November 2020, https://www.freedom-now.org/kazakhstan-un-declares-detention-of-human-rights-activist-serikzhan-bilash-a-violation-of-international-law/

[86] Bruce Pannier, Activist Defending Ethnic Kazakhs In China Explains Why He Had To Flee Kazakhstan, RFE/RL, January 2021, https://www.rferl.org/a/31051495.html

[87] Reid Standish and Aigerim Toleukhanova, Kazakh Activism Against China’s Internment Camps Is Broken, But Not Dead, April 2020, https://www.rferl.org/a/kazakhstan-protests-china-xinjiang-rights-abuses/31186209.html

[88] Joanna Lillis, Kazakhstan’s Dugan community stunned by spasm of deadly bloodletting, February 2020, https://eurasianet.org/kazakhstans-dungan-community-stunned-by-spasm-of-deadly-bloodletting; Joanna Lillis, Kazakhstan: Trial over deadly ethnic violence leaves bitter taste for Dungans, Eurasianet, April 2021, https://eurasianet.org/kazakhstan-trial-over-deadly-ethnic-violence-leaves-bitter-taste-for-dungans

[89] ITUC CSI IGN, Kazakhstan: Statement of the ITUC Pan-European Regional Council, April 2017, https://www.ituc-csi.org/kazakhstan-statement-of-the-ituc; RFE/RL’s Kazakh Service, Hunger Strike Protests By Oil Workers Growing In Western Kazakhstan, January 2017, https://www.rferl.org/a/kazakhstan-oil-workers-hunger-strike/28241775.html

[90] ITUC CSI IGN, List of affiliated organisations, November 2019, https://www.ituc-csi.org/IMG/pdf/list_of_affiliates_nov_2019.pdf

[91] IndustriALL Global Union, IndustriALL calls for release of Kazakh trade union leader, July 2019, http://www.industriall-union.org/industriall-calls-for-release-of-kazakh-trade-union-leader

[92] IndustriALL Global Union, Kazakh union leader Erlan Baltabay released, March 2020, http://www.industriall-union.org/kazakh-union-leader-erlan-baltabay-released

[93] Human Rights Council, Advance Unedited Version, Freedom Now, May 2021, https://www.freedom-now.org/wp-content/uploads/AUV_WGAD-Opinion_2021-5-KAZ.pdf; Freedom Now, Kazakhstan: Freedom Now Condemns Treatment of Imprisoned Labour Activist, July 2021,https://www.freedom-now.org/kazakhstan-freedom-now-condemns-treatment-of-imprisoned-labor-activist/

[94] Mihra Rittman, Kazakhstan Adopts Long-Promised Amendments to Trade Union Law, Human Rights Watch, December 2020, https://www.hrw.org/news/2020/12/17/kazakhstan-adopts-long-promised-amendments-trade-union-law

[95] Human Rights Watch, Kazakhstan: Independent Union Under Threat of Suspension, January 2021, https://www.hrw.org/news/2021/01/28/kazakhstan-independent-union-under-threat-suspension

[96] International Labour Conference, Committee on the Application of Standards, July 2021, https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/—ed_norm/—relconf/documents/meetingdocument/wcms_804447.pdf

[97] Radio Azattyk, In Almaty, Glovo couriers who went on strike tried to block the street, July 2021, https://rus.azattyk.org/a/v-almaty-obyavivshie-zabastovku-kurery-glovo-popytalis-perekryt-ulitsu/31345823.html

[98] RSF, 2021 World Press Freedom Index, https://rsf.org/en/ranking#

[99] Sher Khashimov and Raushan Zhandayeva, Kazakhstan’s Alternative Media Is Thriving—and in Danger, Foreign Policy, July 2021, https://foreignpolicy.com/2021/07/12/kazakhstan-alternative-media-thriving-danger/

[100] Ibid.

[101] RSF, Regional newspaper editor harassed after investigating real estate scandal, February 2021, https://rsf.org/en/news/regional-newspaper-editor-harassed-after-investigating-real-estate-scandal

[102] Order of the Minister of Culture and Information of the Republic of Kazakhstan dated June 21, 2013 No. 138, https://online.zakon.kz/m/document/?doc_id=31431046#sub_id=100

CPJ, Kazakhstan adopts new accreditation requirements that journalists fear will promote censorship, March 2021, https://cpj.org/2021/03/kazakhstan-adopts-new-accreditation-requirements-that-journalists-fear-will-promote-censorship/

[103] IPHR, Kazakhstan: Massive restrictions on expression during COVID-19,; sudden banning of peaceful opposition, August 2020, https://www.iphronline.org/kazakhstan-massive-restrictions-on-expression-during-covid-19-sudden-banning-of-peaceful-opposition.html

[104] Paolo Sorbello, Kazakhstan Decriminalizes Defamation, Keeps Hindering Free Media, June 2020, https://thediplomat.com/2020/07/kazakhstan-decriminalizes-defamation-keeps-hindering-free-media/; Legislationline, Penal Code of the Republic of Kazakhstan, July 2014, https://www.legislationline.org/download/id/8260/file/Kazakhstan_CC_2014_2016_en.pdf

[105] Mike Eckel and Sarah Alikhan, Big Houses, Deep Pockets, RFE/RL, December 2020, https://www.rferl.org/a/kazakhstan-nazarbayev-family-wealth/31013097.html?fbclid=IwAR38vC-WSkYBgPMTm–5XVsTgP5c3oesqt7eomZmsfeUiOjahO5QThDmcGU

[106] RFE/RL, After Seven Years, ‘Kazakhgate’ Scandal Ends With Minor Indictment, August 2010, https://www.rferl.org/a/After_Seven_Years_Kazakhgate_Scandal_Ends_With_Minor_Indictment_/2123800.html; Steve LeVine, Was James Giffen telling the truth?, Foreign Policy, November 2010, https://foreignpolicy.com/2010/11/19/was-james-giffen-telling-the-truth/

[107] Joanna Lillis, Kazakhstan: Nazarbayev-linked billionaire sucked into UK court battle, Eurasianet, December 2020, https://eurasianet.org/international-criticism-of-duvanov-conviction-mounts-against-kazakhstan. See also Joanna Lillis, Dark Shadows: Inside the Secret World of Kazakhstan, IB Taurus, October 2018.

[108] https://eurasianet.org/kazakhstan-nazarbayev-linked-billionaire-sucked-into-uk-court-battle

[109] https://forbes.kz/ranking/50_bogateyshih_biznesmenov_kazahstana_-_2020

[110] Robert Booth, Prince Andrew tried to broker crown property deal for Kazakh oligarch, The Guardian, July 2016, https://www.theguardian.com/uk-news/2016/jul/03/prince-andrew-broker-crown-property-kazakh-oligarch; Ian Gallagher, Kazakh-born socialite ‘Lady Goga’ who partied with her ‘very, very close friend’ Prince Andrew at her 30^th birthday reveals she leads a far quieter life after turning 40, Mail Online, March 2020, https://www.dailymail.co.uk/news/article-8113173/The-quiet-life-Lady-Goga.html

[111] Financial Times, The secret scheme to skim millions off central Asia’s pipeline megaproject, December 2020, https://www.ft.com/content/80f25f82-5f21-4a56-b2bb-7a48e61dd9c6; Eurasianet, Financial Times: Kazakh leader’s son-in-law skimmed millions from Chinese loads, December 2020, https://eurasianet.org/financial-times-kazakh-leaders-son-in-law-skimmed-millions-from-chinese-loans

[112] See: Joanna Lillis, Dark Shadows: Inside the Secret World of Kazakhstan, IB Taurus, October 2018.

[113] Joanna Lillis, Kazakhstan: Rakhatgate Saga Over as Former Son-in-Law Found Hanged, Eurasianet, February 2015, https://eurasianet.org/kazakhstan-rakhatgate-saga-over-as-former-son-in-law-found-hanged

[114]BBC News, Kazakh family win Unexplained Wealth Order battle over London homes, April 2020, https://www.bbc.co.uk/news/uk-52216011

[115] Sumaira FH, Nazarbayev’s Daughter Secured Seat In Kazakh Parliament On Ruling Party’s Ticket, Urdu Point, January 2021, https://www.urdupoint.com/en/world/nazarbayevs-daughter-secured-seat-in-kazakh-1138712.html

[116] Department for International Trade, Trade & Investment Factsheets, Kazakhstan, UK Gov, July 2021, https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/998607/kazakhstan-trade-and-investment-factsheet-2021-07-07.pdf

[117] Ron Synovitz and Manas Kaiyrtayuly, How Top Officials, Relatives Scooped Up Kazakhstan’s Higher – Education Sector, RFE/RL, June 2021, https://www.rferl.org/a/kazakhstan-universities/31326535.html

[118] Pew Research Center, Religious Composition by Country, 2010-2050, https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/

[119] Legislationline, The Constitution of the Republic of Kazakhstan, https://www.legislationline.org/download/id/8207/file/Kazakhstan_Constitution_1995_am_2017_en.pdf

[120] Congress of Leaders of World and Traditional Religions, http://religions-congress.org/

[121] United States Commission on International Religious Freedom, Annual Reports, https://www.uscirf.gov/annual-reports

[122] Legislationline, The Law of the Republic of Kazakhstan of October 11, 2011, No 483-IV, On Religious Activity and Religious Associations, https://www.legislationline.org/download/id/4091/file/Kazakhstan_Law_religious_freedoms_organisations_2011_en.pdf

[123] Felix Corley, Kazakhstan: 134 administrative prosecutions in 2020, Forum 18, February 2021, https://www.forum18.org/archive.php?article_id=2634

[124] Zhanagul Zhursin and Farangis Najibullah, The Hijab Debate Intensifies As School Starts In Kazakhstan, RFE/RL, September 2019, https://www.rferl.org/a/the-hijab-debate-intensifies-as-school-starts-in-kazakhstan/30148088.html

[125] OSCE, Kazakhstan – Parliamentary Elections, 10 January 2021, https://www.osce.org/odihr/elections/kazakhstan/470850

[126] Amina Chaya, What’s wrong with the domestic violence law in Kazakhstan? Part two, Masa Media, November 2020, https://masa.media/ru/site/chto-netak-szakonom-obytovom-nasilii-vkazakhstane-chast-vtoraya

[127] Evgeniya Mikhailidi, Alina Zhartieva, Nazerke Kurmangazinova, Victorious Violence, Vlast, February 2021, https://vlast.kz/obsshestvo/43869-pobedivsee-nasilie.html

[128] Kazinform, Domestic and domestic violence: MPs and experts talked about the new law, October 2020, https://www.inform.kz/ru/semeyno-bytovoe-nasilie-deputaty-i-eksperty-rasskazali-o-novom-zakone_a3710389

[129] Malika Autalipova and Timur Nusimbekov, The Largest Women’s March in the History of Kazakhstan, Adamar, March 2021, https://adamdar.ca/en/post/the-largest-women-s-march-in-the-history-of-kazakhstan; Asylkhan Mamashevich, National values, LGBT rights and “justification before the European Parliament”. How did the society evaluate the women’s march?, Radio Azattyq, March 2021, https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-gender-equality-different-opinions/31142716.html

[130] Human Rights Watch, Kazakhstan: Feminist Group Denied Registration, September 2019, https://www.hrw.org/news/2019/09/13/kazakhstan-feminist-group-denied-registration; Mihra Rittmann, Activists Detained in Kazakhstan ‘For Their Own Safety’, Human Rights Watch, June 2021, https://www.hrw.org/news/2021/06/01/activists-detained-kazakhstan-their-own-safety

[131] The Constitution contains Article 14. 2 which promises ‘No one shall be subject to any discrimination for reasons of origin, social, property status, occupation, sex, race, nationality, language, attitude towards religion, convictions, place of residence or any other circumstances’. See The Constitution of the Republic of Kazakhstan, Legislationonline, https://www.legislationline.org/download/id/8207/file/Kazakhstan_Constitution_1995_am_2017_en.pdf; RFE/RL Kazakh Service, Sexual Minorities In Kazakhstan Hide Who They Are To Avoid Abuse, June 2021 https://www.rferl.org/a/kazakhstan-lgbt-hide-from-abuse/31316186.html

^[132] Draft Law ‘On protection of children from information harming their health and development’, 2015; Ministry of Information and Communication of the Republic of Kazakhstan, the Instruction ‘On Classification of Informational Products’ and ‘Methodology of Defining Informational Products for Children (Not) Harming Their Health and Development’, 2018.

[133] Zhanna Shayakhmetova, Positive Dynamics Observed in Trade Between Kazakhstan and China, The Astana Times, April 2021, https://astanatimes.com/2021/04/positive-dynamics-observed-in-trade-between-kazakhstan-and-china/

[134] Ayia Reno, “You need to have not only beautiful reform packages.” EU special envoy on relations with Kazakhstan, Radio Azattyq, January 2021, https://rus.azattyq.org/a/kazakhstan-eu-relations-peter-burian-special-representative-central-asia/31029755.html; European Parliament, RC-B9-0144/2021, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/RC-9-2021-0144_EN.html

[135] OSCE, Summits, https://www.osce.org/summits

Topics

Civil Society

Covid-19

Democracy and Elections

Good Governance and Institutional Reform

Human Rights

International Relations and Geopolitics

Regions

Former Soviet Union

Central Asia

Kazakhstan

As a ‘force for good’, what could and should Global Britain do to help defend civic space around the world?

Join our mailing list

The link between open economies and open societies

Join our mailing list

Learning from autocrats: The future centrality of media support

Join our mailing list

Digital democracy

Join our mailing list

Enhancing electoral integrity in modern day society: A role for the UK?

Join our mailing list

How open societies can save the planet: The environmental democracy approach

Join our mailing list

Global Britain for an open world? – Conclusions and Recommendations

Join our mailing list

Responding to retreating rights in Kyrgyzstan, Tajikistan and Kazakhstan

Join our mailing list

Құқықтық шегініс – Қазақстанд: Талдамалы жазба

Join our mailing list

Кіріспе: Қазақстандағы адам құқықтарына қысым көрсету туралы зерттеу

Join our mailing list

Join our mailing list